Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) kỳ vọng sẽ khắc phục những bất cập, tăng cường phân cấp, phân quyền, mà còn siết chặt kỷ luật tài khóa và nâng cao hiệu quả nguồn lực công.
Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Dự thảo Luật gồm 10 Chương, 102 Điều, hướng tới mục tiêu thống nhất nguồn lực, kế hoạch và quy trình quản lý ngân sách hàng năm cũng như trung hạn.
Dự án Luật này là một trong những nội dung cải cách lớn về quản lý tài chính công được triển khai theo Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Theo đó, Dự thảo sửa đổi, bổ sung nhiều khái niệm liên quan đến đầu tư công như chủ trương đầu tư, chương trình đầu tư công, dự án đầu tư công, chủ đầu tư, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, chương trình mục tiêu quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, nợ đọng xây dựng cơ bản... nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Dự thảo cũng dành một Chương riêng quy định về kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công 5 năm. Các quy định mới làm rõ đối tượng lập kế hoạch, căn cứ lập kế hoạch, nguyên tắc bố trí vốn, điều kiện đưa chương trình, dự án vào kế hoạch đầu tư công, cơ chế điều chỉnh và giám sát thực hiện. Việc tích hợp hai hệ thống kế hoạch được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng lập kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công theo hai quy trình riêng biệt như hiện nay…
Bên cạnh đó, để đồng bộ với các quy định có liên quan, Dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định về phân cấp nguồn thu ngân sách trung ương. Trong đó, quy định ngân sách trung ương hưởng 100% đối với thuế giá trị gia tăng từ hoạt động dầu khí; quy định rõ hơn về thu phần lợi nhuận còn lại của doanh nghiệp Nhà nước; đồng thời điều chỉnh các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, không bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp từ hoạt động xổ số, thuế giá trị gia tăng từ hoạt động dầu khí và hoạt động xổ số...
Để tăng cường công khai, minh bạch, Dự thảo cũng bổ sung một chương riêng về công khai và giám sát ngân sách, đầu tư công. Đặt mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách Nhà nước, hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất về ngân sách, kết nối liên thông, phục vụ công tác quản lý, điều hành và nâng cao tính công khai, minh bạch.
Tham gia góp ý tại Phiên họp toàn thể lần thứ tư của Ủy ban Kinh tế và Tài chính mới đây, đại biểu Trần Thị Hải Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng đề nghị bỏ việc bổ sung cụm từ “quản lý Nhà nước về đầu tư công” và “hoạt động đầu tư công” vào phạm vi điều chỉnh và áp dụng pháp luật tại Điều 1 và Điều 3 của Dự thảo Luật.
Theo đại biểu, ngân sách Nhà nước đã bao gồm nhiệm vụ chi đầu tư phát triển, trong đó chi đầu tư công là một cấu phần, nếu đưa thêm cụm từ này dễ gây hiểu nhầm, luật mở rộng sang quản lý đầu tư công như một lĩnh vực độc lập, trong khi bản chất là quản lý nguồn vốn ngân sách.
Bên cạnh đó, về quy trình quản lý, dù là chi thường xuyên hay chi đầu tư công thì đều trải qua các bước lập dự toán, chấp hành, phân bổ, thực hiện, kiểm soát thanh toán, quyết toán và công khai ngân sách. Do vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, đánh giá toàn diện việc kế thừa các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công để tích hợp đầy đủ yêu cầu quản lý đầu tư công vào quy trình quản lý ngân sách.
Liên quan đến quy định điều tiết số thu tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, đại biểu Trần Thị Hải Hà đề xuất cơ chế điều tiết (20% đối với tỉnh tự cân đối và 15% đối với tỉnh chưa tự cân đối) không bao gồm các khoản chi bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng do nhà đầu tư tự nguyện ứng trước và được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất.
Tham gia góp ý, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy bày tỏ nhất trí đối với quy định tại Điều 40 của Dự thảo. Tuy nhiên, ông lưu ý các khái niệm “có tổng kinh phí thực hiện lớn”, “có tổng kinh phí thực hiện nhỏ” và “các nhiệm vụ cần thiết khác” chưa có tiêu chí xác định rõ ràng. Đồng thời, nguyên tắc lựa chọn nguồn chi chưa cụ thể, dễ dẫn đến cách hiểu cùng một nhiệm vụ được bố trí đồng thời từ nhiều nguồn. Do đó, Phó Chánh án Nguyễn Biên Thùy đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ các khái niệm này và ban hành tiêu chí xác định cụ thể.
Về điều khoản chuyển tiếp và kỹ thuật lập pháp, tán thành về việc tiếp tục thực hiện kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026-2030 đã được phê duyệt. Tuy nhiên, theo Phó Chánh án Nguyễn Biên Thùy, quy định này mới chỉ xử lý đối với kế hoạch, chưa bao quát các chương trình, nhiệm vụ, dự án đã được quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, giao vốn hoặc đang thực hiện điều chỉnh, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán trước ngày Luật có hiệu lực.
Do vậy, Phó Chánh án Nguyễn Biên Thuỳ đề nghị bổ sung nguyên tắc chuyển tiếp cho các trường hợp nêu trên, xác định rõ pháp luật áp dụng và kế thừa kết quả thẩm định, phê duyệt các quyết định đã ban hành hợp pháp nhằm bảo đảm các dự án xây dựng, cải tạo, chuyển đổi số không bị gián đoạn hay phải làm lại thủ tục.
