Sự xuất hiện của tài sản tài chính kỹ thuật số, chứng khoán mã hóa và các dịch vụ trực tuyến đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng đồng bộ, linh hoạt, nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro và trách nhiệm của các bên.
Tại buổi Họp báo về dự kiến Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, bà Phạm Thị Hồng Yến, Đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết một trong những nội dung của kỳ họp là hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm xử lý những điểm nghẽn trong thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong lĩnh vực tài chính, Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Các nội dung sửa đổi hướng đến tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động kinh doanh và hành nghề chứng khoán, đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán ra công chúng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ và triển khai các phương thức cung cấp dịch vụ mới.
Việc hoàn thiện quy định về sản phẩm quỹ đầu tư và dịch vụ của công ty chứng khoán cũng được kỳ vọng góp phần đa dạng hóa sản phẩm, phát triển thị trường và mở rộng các kênh huy động vốn cho nền kinh tế. Với doanh nghiệp, thị trường chứng khoán là kênh huy động vốn trung và dài hạn bên cạnh tín dụng ngân hàng. Vì vậy, việc tháo gỡ những rào cản về thủ tục và cơ chế phát hành có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp cận nguồn lực phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Liên quan đến việc sửa đổi Luật Chứng khoán, TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, không chỉ dừng ở việc đơn giản hóa thủ tục hiện hành, yêu cầu đặt ra đối với lần sửa đổi này là xây dựng khuôn khổ pháp lý có khả năng thích ứng với sự xuất hiện của các mô hình kinh doanh và sản phẩm tài chính mới. Sự phát triển nhanh của công nghệ đang làm thay đổi cách thức hình thành, quản lý và giao dịch tài sản, trong khi các quy định pháp luật liên quan chưa thực sự đồng bộ.
Hiện nay, các vấn đề liên quan đến tài sản tài chính kỹ thuật số, chứng khoán mã hóa và cơ chế tín thác còn có sự giao thoa giữa Bộ luật Dân sự, Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Công nghiệp công nghệ số. Nếu thiếu cơ chế điều chỉnh thống nhất, việc xác định quyền sở hữu, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như trách nhiệm quản lý đối với sản phẩm mới có thể gặp khó khăn trong quá trình triển khai.
Trong bối cảnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được đặt ra như một hướng tiếp cận nhằm tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, đồng thời hạn chế rủi ro khi đưa các mô hình mới vào thực tiễn. Theo định hướng được đề cập, các sản phẩm và ứng dụng mới, chẳng hạn quỹ tín thác bất động sản, tài sản mã hóa hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực chứng khoán, có thể được xem xét thử nghiệm trong phạm vi, thời hạn và điều kiện xác định trước.
Tuy nhiên, để sandbox phát huy hiệu quả, các tiêu chí tham gia, giới hạn hoạt động, nghĩa vụ công bố thông tin, cơ chế giám sát và trách nhiệm khi xảy ra sự cố cần được quy định rõ. Đổi mới sản phẩm chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi cùng khả năng kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.
Bên cạnh việc mở đường cho các sản phẩm tài chính mới, hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động cung cấp dịch vụ trên môi trường số cũng là yêu cầu đáng chú ý. Các công nghệ như định danh điện tử (eKYC), xác thực sinh trắc học, ký hợp đồng điện tử và kết nối thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API) đang mở rộng phương thức tiếp cận dịch vụ chứng khoán.
Nhờ đó, nhà đầu tư có thể thực hiện nhiều thủ tục từ xa, giảm giấy tờ và thời gian giao dịch, trong khi công ty chứng khoán có thêm điều kiện phát triển các dịch vụ tài chính tích hợp. Tuy nhiên, quá trình số hóa càng sâu rộng thì yêu cầu về bảo mật dữ liệu, xác thực danh tính và kiểm soát hoạt động kết nối giữa các hệ thống càng trở nên quan trọng.
Theo ông Bùi Văn Huy, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, khi các nghiệp vụ chuyển dịch lên môi trường số, những rủi ro như giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài khoản và rò rỉ dữ liệu cũng gia tăng. Vì vậy, bên cạnh việc tạo điều kiện ứng dụng công nghệ, khuôn khổ pháp lý cần xác định rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán trong bảo vệ thông tin khách hàng, lưu vết giao dịch và kiểm soát các bên thứ ba tham gia kết nối hệ thống API.
Việc thiết lập cơ chế xác thực phù hợp với mức độ rủi ro của từng giao dịch cũng có ý nghĩa quan trọng. Những giao dịch có nguy cơ cao cần được áp dụng biện pháp xác minh tương xứng, trong khi quy trình thông thường vẫn cần bảo đảm thuận tiện cho người sử dụng. Cách tiếp cận dựa trên rủi ro sẽ giúp cân bằng giữa yêu cầu an toàn và mục tiêu giảm chi phí, thời gian thực hiện giao dịch.
