Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, góp ý Dự thảo Luật Chứng khoán (sửa đổi), không ít ý kiến đề nghị, cần tiếp tục cân nhắc, hoàn thiện quy định liên quan đến cơ chế Sandbox.
Dự thảo Luật Chứng khoán (sửa đổi) được xây dựng gồm 3 Điều, trong đó sửa đổi 23 Điều, bổ sung một điều và giữ nguyên 112 Điều của Luật Chứng khoán hiện hành. Các nội dung sửa đổi tập trung vào hiện đại hóa, chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả vận hành thị trường; tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế; cắt giảm thủ tục, điều kiện đầu tư kinh doanh và bổ sung khuôn khổ pháp lý cho những mô hình mới.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự án luật lần này là việc bổ sung Điều 6a về cơ chế Sandbox trong lĩnh vực chứng khoán, tạo cơ sở pháp lý để thử nghiệm ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian xác định.
Theo dự thảo, tổ chức đăng ký tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ quan quản lý có quyền cấp, điều chỉnh, thu hồi giấy chứng nhận cũng như gia hạn, tạm dừng, chấm dứt hoặc kết thúc thử nghiệm. Đồng thời quy định việc miễn, loại trừ trách nhiệm theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, góp ý Dự thảo Luật Chứng khoán (sửa đổi), không ít ý kiến đề nghị, cần tiếp tục cân nhắc, hoàn thiện quy định liên quan đến cơ chế Sandbox.
Tham gia góp ý Điều 6a, cho rằng việc thiết kế điều khoản này nhằm tạo ra hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thị trường, song đại biểu Nguyễn Minh Đức, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh đề xuất, cần tiếp tục chỉnh lý.
Cụ thể, về phạm vi điều chỉnh, đại biểu cho rằng, quy định hiện tại mới dừng ở cụm từ mang tính liệt kê mở như “ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới”.
Để làm căn cứ rõ ràng cho Chính phủ ban hành hướng dẫn chi tiết, đại biểu đề nghị, luật cần quy định rõ ràng các định hướng cụ thể. Về công nghệ nền tảng trọng yếu, cần tính toán quy định rõ các công nghệ như chuỗi khối (blockchain), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data). Về sản phẩm, dịch vụ tài chính, cần nêu cụ thể các sản phẩm phái sinh hoặc trung gian mới như giao dịch chứng khoán phân đoạn, hệ thống tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính. Về mô hình thị trường, cần chỉ rõ các mô hình thị trường chứng khoán phi tập trung hoặc bán tập trung để tránh khó khăn trong việc áp dụng thực tiễn sau này.
Đối với tiêu chuẩn tuân thủ, theo đại biểu, dự thảo hiện mới đề cập đến việc tuân thủ pháp luật về khoa học công nghệ và công nghiệp công nghệ số. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành và đang hoàn thiện đã có Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử.
Nếu không quy định chặt chẽ ở trong này thì cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống. Hệ thống giao dịch thiếu bảo mật có thể bị tội phạm mạng tấn công gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư. Nếu thiếu định danh, các chủ thể pháp lý sẽ lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền và thao túng thị trường chứng khoán.
Từ đó, đại biểu kiến nghị, bổ sung nghĩa vụ bắt buộc tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu, đồng thời, tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh và xác thực điện tử.
Về tiêu chuẩn kiểm soát đầu vào, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với tổ chức đăng ký tham gia thử nghiệm. Cụ thể, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin và phải trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án quản trị rủi ro hệ thống, kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được cấp giấy chứng nhận thử nghiệm.
Theo đại biểu, quy định này tạo ra thiết chế sàng lọc pháp lý chặt chẽ để loại bỏ ngay từ đầu các tổ chức không đủ điều kiện, bảo đảm an toàn hệ thống từ gốc.
Đặc biệt, về giới hạn pháp lý của chế định miễn trừ trách nhiệm, đại biểu cho rằng, chứng khoán là lĩnh vực chịu sự điều tiết nghiêm ngặt. Việc miễn trừ trách nhiệm chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan bắt buộc từ rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong phạm vi thời gian đã được cấp phép. Tuyệt đối không áp dụng chế định miễn trừ đối với các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường hoặc cố ý vượt quá quy mô, đối tượng được cấp phép; mọi hành vi có lỗi cố ý đều phải bị xử lý nghiêm minh.
Liên quan đến nội dung về cơ chế Sandbox tại Điều 6a, tham gia góp ý, đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai nhìn nhận, dự thảo hiện mới dừng ở các nguyên tắc chung về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục luật hóa các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn cơ bản, nhất là nguyên tắc kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thị trường, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và nguyên tắc xử lý khi phát sinh rủi ro.
Theo đại biểu, việc thiết kế này vừa bảo đảm tính ổn định của luật, vừa tạo sự linh hoạt cho Chính phủ và Bộ Tài chính điều chỉnh các nội dung kỹ thuật nghiệp vụ khi công nghệ thay đổi, đồng thời tránh việc giao thẩm quyền quá rộng cho các văn bản dưới luật về những nội dung làm phát sinh quyền, nghĩa vụ hoặc trách nhiệm của tổ chức, cá nhân.
