Việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát khi sửa đổi Luật Chứng khoán được đánh giá là một trong những điểm mới đáng chú ý, thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Bộ Tài chính đang hoàn thiện Hồ sơ Dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi (Dự thảo) để trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai, dự kiến diễn ra vào tháng 10. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở tổng kết, đánh giá việc thi hành Luật Chứng khoán năm 2019 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024), đồng thời rà soát các chủ trương, chính sách và thực tiễn hoạt động của thị trường chứng khoán.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, Dự thảo tập trung vào ba nhóm nội dung lớn. Thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, hồ sơ, trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thứ hai là bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường tài chính trên thế giới. Thứ ba là sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, ứng dụng công nghệ mới trong lĩnh vực chứng khoán, hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư, người hành nghề chứng khoán và chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành.
Trong các nội dung sửa đổi, bổ sung của Dự thảo, quy định về sandbox tại Điều 6a là điểm mới nhận được nhiều sự quan tâm từ giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Theo Ban soạn thảo, việc bổ sung quy định này nhằm cụ thể hóa các chủ trương tại Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW. Đồng thời, đây cũng là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn khi nhu cầu phát triển các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trên thị trường tài chính ngày càng lớn, trong khi khuôn khổ pháp lý hiện hành chưa theo kịp tốc độ đổi mới của công nghệ.
Do là lĩnh vực mới, có tốc độ đổi mới nhanh và chưa có đầy đủ cơ sở thực tiễn để xây dựng khuôn khổ quản lý ổn định trong dài hạn, Dự thảo chỉ quy định các nguyên tắc chung, còn các nội dung cụ thể sẽ được giao Chính phủ hướng dẫn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo sự linh hoạt trong điều hành, giúp cơ quan quản lý theo dõi, đánh giá tác động của các mô hình mới trước khi xem xét áp dụng trên diện rộng.
Việc thiết lập sandbox cũng được kỳ vọng giúp các hoạt động đổi mới sáng tạo được triển khai trong khuôn khổ quản lý và giám sát của cơ quan nhà nước, hạn chế khoảng trống pháp lý, đồng thời giảm nguy cơ phát sinh các mô hình hoạt động tự phát ngoài tầm kiểm soát. Theo Dự thảo, các quy định về sandbox sẽ có hiệu lực sau một năm kể từ khi Luật có hiệu lực nhằm tạo thời gian chuẩn bị cho quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn và tổ chức thực hiện.
Các chuyên gia đánh giá đây là bước tiến đáng kể trong tư duy xây dựng pháp luật, chuyển từ cách tiếp cận "không quản được thì cấm" sang tạo không gian pháp lý để đổi mới sáng tạo phát triển dưới sự giám sát của Nhà nước.
Đánh giá về quy định trên, TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM cho rằng, việc bổ sung sandbox trong Dự thảo là bước tiến đáng ghi nhận, thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý khi tạo không gian pháp lý để thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trên thị trường vốn. Tuy nhiên, để Sandbox thực sự trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cần xác định rõ đây là cơ chế dành cho các mô hình có tính đột phá, thay vì trở thành "vùng ưu đãi" để lách quy định. Cùng với đó, cần thiết lập tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp minh bạch, cơ chế giám sát và cảnh báo rủi ro hiệu quả, yêu cầu doanh nghiệp có năng lực quản trị, quỹ dự phòng hoặc bảo hiểm trách nhiệm nhằm bảo vệ nhà đầu tư và hạn chế rủi ro lan truyền.
Chuyên gia cũng lưu ý việc lùi thời điểm áp dụng cơ chế sandbox có thể làm giảm cơ hội thu hút dòng vốn và đổi mới sáng tạo. Do đó, cùng với việc sớm hoàn thiện các nghị định hướng dẫn, cần cụ thể hóa nguyên tắc "không hình sự hóa" đối với các rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm nếu doanh nghiệp tuân thủ đúng phạm vi và điều kiện được phê duyệt, ưu tiên các biện pháp dân sự và hành chính để xử lý sự cố, qua đó tạo môi trường pháp lý đủ an toàn nhưng vẫn khuyến khích đổi mới.
