Doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong hoạt động ươm tạo khởi nghiệp, giúp startup phát triển nhanh và bền vững.
Một dự án khởi nghiệp, trong đó có dự án của học sinh - sinh viên - dù ở giai đoạn đầu nhưng cũng cần có sự góp mặt của doanh nghiệp. Họ đang thể hiện vai trò hết sức quan trọng trong các hoạt động hỗ trợ ươm tạo và thương mại hóa các dự án khởi nghiệp của học sinh – sinh viên.
Đã có những lời khuyên cho các bạn mới khởi nghiệp rằng hãy huy động nguồn vốn từ người thân trong gia đình mình trước, khi dự án đạt đến mức có thể gọi vốn thì nguồn cung cấp vốn đầu tư từ doanh nghiệp sẽ giúp startup vượt qua giai đoạn khó khăn về dòng tiền.
Một số dự án khởi nghiệp của sinh viên sau khi đạt giải của Chương trình Phát triển dự án Khởi nghiệp Quốc gia - VCCI đã được các doanh nghiệp đầu tư cho ý tưởng, hỗ trợ không gian làm việc và trang thiết bị: nhiều doanh nghiệp tài trợ văn phòng, phòng thí nghiệm, hoặc hạ tầng công nghệ như dự án Hệ thống Giáo dục ảo Metaverse của sinh viên trường Đại học Công thương TP HCM trước đây - giải Ba chương trình Khởi nghiệp Quốc gia năm 2022.
Ở các dự án theo mô hình spinoff, doanh nghiệp luôn sẵn sàng cung cấp nguồn lực tài chính và công nghệ, nhất là doanh nghiệp lớn thường tham gia dưới dạng nhà đầu tư chiến lược, giúp dự án có dòng tiền để sản xuất và mở rộng hoặc hỗ trợ chuyển giao công nghệ, giúp startup tiếp cận công nghệ hiện đại, giảm chi phí R&D, hoặc có thể hỗ trợ hạ tầng sản xuất, cho phép thử nghiệm sản phẩm trong môi trường công nghiệp thực tế. Ngoài ra, sự hỗ trợ đầu tư của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp còn góp phần giảm chi phí khởi nghiệp, hỗ trợ dịch vụ kế toán, pháp lý, marketing...
Đối với các dự án khởi nghiệp theo mô hình spinoff, sự có mặt của doanh nghiệp tham gia cùng trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư để hình thành mạng lưới hỗ trợ toàn diện, tạo hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Nếu dự án thương mại hóa thành công sẽ giúp nâng cao vị thế kinh tế tri thức, qua đó, gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia.
Để các dự án khởi nghiệp thu hút được sự quan tâm và đầu tư của doanh nghiệp, nhất là các tập đoàn, hay doanh nghiệp trong vai trò nhà đầu tư mạo hiểm… không dễ dàng bởi một số lý do. Đó là các dự án khơi nghiệp của sinh viên còn bay bổng, mới chỉ dừng ở ý tưởng, việc đưa vào triển khai thực tế khó khả thi, trong khi doanh nghiệp rất thực tế vì họ không muốn mất thời gian với những mối quan hệ không mang lại hiệu quả nhiều hoặc chỉ muốn đầu tư cho những hoạt động tạo ra lợi nhuận.
Sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp chủ yếu dừng ở các đợt thực tập ngắn, chưa đi vào đồng thiết kế chương trình hay nghiên cứu chung dài hạn. Sinh viên do đó chưa được chuẩn bị đầy đủ kỹ năng khởi nghiệp (quản trị, marketing, gọi vốn…) trong quá trình học, khiến doanh nghiệp khó tương tác với các dự án của sinh viên một cách chuyên nghiệp. Doanh nghiệp chưa được tham gia toàn diện vào quá trình đào tạo (từ xây dựng chương trình đến đánh giá kết quả) tạo nên nguồn nhân lực có tư duy khởi nghiệp và kỹ năng thực tiễn vững Ngoài ra còn phải kể đến việc thiếu chính sách khuyến khích hỗ trợ đồng bộ: Nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp cùng phối hợp để tạo hệ sinh thái bền vững.
Chính bởi những thách thức như vậy nên để thu hút được sự quan tâm của các doanh nghiệp với các dự án của học sinh – sinh viên thì giải pháp đặt ra cho các đối tượng trong hệ sinh thái khởi nghiệp đã được đặt ra cho cả nhà trường, doanh nghiệp, học sinh sinh viên.
Đối với trường học – cơ sỏ giao dục: chủ động tìm kiếm sự hợp tác của doanh nghiệp, mời các doanh nhân trực tiếp giảng dạy khởi nghiệp để truyền đạt kiến thức thực tiễn; tổ chức các buổi giao lưu khởi nghiệp để các cố vấn, chuyên gia và doanh nhân cùng chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, nâng cao chất lượng giảng viên giảng dạy về khởi nghiệp thông qua tham dự các khóa tập huấn khởi nghiệp sáng tạo dành cho các giảng viên nguồn…
Đố với các doanh nghiệp: xác định đầu tư hỗ trợ khởi nghiệp cho học sinh - sinh viên khó mang lại lợi nhuận mà nên coi đây là một hoạt động hỗ trợ cộng đồng; sẵn sàng tham gia hợp tác 4 nhà để cùng thúc đẩy hỗ trợ khởi nghiệp trên tinh thần xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo.
Đối với học sinh - sinh viên: dự án khởi nghiệp cần chứng minh được tiềm năng tăng trưởng, giải quyết được vấn đề thực tiễn, nỗi đau của xã hội. Sản phẩm/dịch vụ, cần tạo ra sự khác biệt, độc đáo, và đội ngũ sáng lập có năng lực triển khai., có kỹ năng quản trị doanh nghiệp. Doanh nghiệp quan tâm nhất đến thị trường mục tiêu, mô hình kinh doanh khả thi và khả năng quản trị rủi ro.
Doanh nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng trong mối quan hệ 4 nhà (nhà nước – nhà trường – nhà doanh nghiệp/đầu tư – nhà khoa học) với quá trình khởi nghiệp và để lọt được vào “ tầm ngắm” của doanh nghiệp thì quả là rất vinh dự cho các dự án khởi nghiệp của sinh viên – học sinh.
(Trích bài tham luận Vai trò của doanh nghiệp trong việc hỗ trợ ươm tạo và thương mại hóa các dự án khởi nghiệp cho học sinh, sinh viên; giải pháp tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với cơ sở giáo dục - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – của tác giả trong tài liệu Hội nghị Tuyên truyền, phổ biến và phát động triển khai Chương trình hỗ trợ Học sinh – sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 – 2035 của Bộ Giáo dục và Đào tạo – Hà Nội).
