Khi "Lá chắn" thép nơi cửa biển kiên quyết gỡ "thẻ vàng" IUU

Không chỉ nỗ lực làm sạch địa bàn, ngăn chặn triệt để tàu cá "3 không", vùng mỏ đang dốc toàn lực với tinh thần cao nhất, kiên quyết cùng cả nước dứt điểm gỡ bỏ "thẻ vàng" IUU trong đợt thanh tra quyết định của Ủy ban châu Âu (EC).

Khi tuyên truyền đi trước một bước

Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa công tác tuyên truyền "mưa dầm thấm lâu", tuần tra kiểm soát nghiêm ngặt từ cửa biển ra khơi xa, cho đến việc xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm, đơn vị không chỉ bảo vệ chủ quyền biên giới biển mà còn tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của ngư dân, hướng tới một nền kinh tế thủy sản minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Đặc khu Vân Đồn sở hữu ngư trường rộng lớn và sôi động bậc nhất tỉnh Quảng Ninh. Nơi đây có hoạt động nuôi trồng, đánh bắt tấp nập cùng cảng cá loại II Cái Rồng – đầu mối hậu cần nghề cá, bốc dỡ thủy sản và nơi tránh trú bão an toàn. Mỗi ngày, vùng biển do Đồn Biên phòng Hạ Long quản lý có hơn 1.300 tàu cá hoạt động. Trong đó 948 tàu có chiều dài từ 6m trở lên đã được đăng ký, cập nhật đầy đủ trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia Vnfishbase.

Tỷ lệ tàu cá được cấp giấy phép khai thác thủy sản và đăng kiểm còn hiệu lực đều đạt 100%. Toàn bộ dữ liệu căn cước công dân của chủ tàu đã được cập nhật lên hệ thống quản lý. Đối với 33 tàu khai thác xa bờ từ 15m trở lên, 100% đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) theo quy định. Việc duy trì giám sát qua hệ thống VMS giúp các cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, kiểm tra, xử lý các trường hợp có nguy cơ vi phạm.

Địa bàn nhộn nhịp này là đòn bẩy kinh tế địa phương nhưng cũng đặt ra bài toán nan giải trong quản lý, đặc biệt là cuộc chiến chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Ngay từ đầu năm 2026, UBND đặc khu Vân Đồn đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Kế hoạch số 43/KH-UBND của UBND tỉnh về chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản. Địa phương đồng thời thành lập Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong kiểm tra, giám sát hoạt động tàu cá trên biển và tại cảng cá.

Chia sẻ về phương châm hành động, Thiếu tá Lê Đức Tâm, Phó Đồn trưởng, nhấn mạnh: Để quy định về IUU ngấm sâu vào tư duy người dân, cán bộ, chiến sĩ đơn vị không ngồi phòng làm việc mà trực tiếp xuống khu neo đậu, cầu cảng, gõ cửa từng mạn tàu để gặp gỡ chủ tàu, thuyền trưởng và thuyền viên. Việc thăm hỏi, nắm bắt tâm tư kết hợp phát tờ rơi đã tạo không khí gần gũi, chia sẻ.

Song song với tuyên truyền trực tiếp, Đồn Biên phòng Hạ Long chủ động ứng dụng công nghệ trong quản lý. Đơn vị lập danh sách, theo dõi chặt chẽ nhóm tàu cá có "nguy cơ cao" (thiếu giấy tờ hoặc dài từ 15 mét trở lên hoạt động xa bờ). Hệ thống dữ liệu vùng giáp ranh, biển khơi được cập nhật theo thời gian thực, giúp bộ phận trực canh dễ dàng theo dõi, giữ kết nối thông suốt với chủ tàu để kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm các nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.

Siết chặt kỷ cương nơi cửa biển và những “lá chắn” thép trên sóng dữ

Không dừng lại ở những nỗ lực riêng lẻ của lực lượng vũ trang nơi tuyến đầu, công tác chống khai thác IUU chỉ thực sự phát huy hiệu quả tối đa khi có sự vào cuộc, giám sát đồng bộ từ các cơ quan quản lý nhà nước trên đất liền. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Đồn Biên phòng Hạ Long và chính quyền địa phương trong việc kiểm soát dòng chảy phương tiện tại các cửa sông, bến bãi đã tạo nên một mạng lưới quản lý khép kín, xử lý nghiêm mọi lỗ hổng ngay từ khi tàu chuẩn bị xuất bến.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử phạt 6 trường hợp vi phạm các quy định về khai thác thủy sản, với tổng số tiền trên 279 triệu đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến sử dụng nghề cấm, khai thác sai vùng, không thông báo cho đơn vị quản lý cảng cá trước khi rời cảng và vi phạm quy định về bảo hiểm thuyền viên. Việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm góp phần nâng cao tính răn đe, ngăn ngừa tái diễn các hành vi khai thác bất hợp pháp.

Theo đánh giá của UBND đặc khu Vân Đồn, các chỉ tiêu quan trọng trong công tác phòng, chống IUU tiếp tục được duy trì ổn định. Tỷ lệ đăng ký tàu cá, cấp giấy phép khai thác, cập nhật dữ liệu quản lý và lắp đặt thiết bị giám sát hành trình đều đạt 100%; không phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Quan trọng hơn, nhận thức của cán bộ, chính quyền cơ sở và ngư dân về pháp luật thủy sản, các quy định chống khai thác IUU đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Theo ông Đào Văn Vũ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND đặc khu Vân Đồn, thời gian tới, địa phương cùng các ban ngành tiếp tục tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, kiểm soát hoạt động tàu cá trên biển và tại cảng; thực hiện hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không để xảy ra tình trạng hợp thức hóa hồ sơ nguồn gốc thủy sản. Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng nghề cá, địa phương quyết tâm giữ vững kết quả đạt được, góp phần cùng tỉnh xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.

Theo Đồn Biên phòng Hạ Long, tại trạm kiểm soát và các bến cảng, đơn vị phối hợp với ban quản lý cảng cá duy trì quy trình kiểm tra tàu cá ra, vào nghiêm ngặt. Các phương tiện khi cập hoặc rời bến đều phải trình đầy đủ hồ sơ, nhật ký khai thác và chứng minh rõ nguồn gốc thủy sản bốc dỡ. Đơn vị cũng niêm yết công khai các quy định chống khai thác IUU kèm số điện thoại đường dây nóng tại các bến bãi, khu vực công cộng để ngư dân dễ tiếp cận.

Bất kỳ phương tiện nào thiếu giấy tờ tùy thân của thuyền viên, không bảo đảm thiết bị an toàn hoặc mất kết nối VMS đều bị giữ lại bờ để hướng dẫn hoàn thiện thủ tục. Với trường hợp mất tín hiệu khi đang hoạt động trên biển, cán bộ trực đài thông tin biên phòng lập tức liên lạc với thuyền trưởng để cảnh báo, yêu cầu bật lại thiết bị, đồng thời phối hợp xác minh nguyên nhân để xử lý kịp thời.

Không chỉ quản lý chặt chẽ ở đất liền, các biên đội tàu, xuồng của Đồn Biên phòng Hạ Long vẫn ngày đêm tuần tra bất kể thời tiết khắc nghiệt. Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã huy động 103 lượt tổ, 103 lượt tàu, xuồng với 540 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia bám biển. Các chuyến hải trình tập trung vào các vùng biển trọng điểm, khu vực giáp ranh và nhóm phương tiện nguy cơ cao, bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Sự nghiêm minh trong thực thi pháp luật được thể hiện rõ qua hai vụ việc điển hình như: Đầu tháng 1/2026, tại vùng biển phía Đông đảo Thượng Mai, tổ công tác của Đồn phối hợp cùng Hải đội Biên phòng 2 phát hiện 2 tàu cá Quảng Ngãi (QNg-92198-TS và QNg-92233-TS) đánh bắt sai vùng phép. Kiểm tra sâu, 2 tàu này còn vi phạm quy định an toàn hàng hải khi không bố trí đủ định biên an toàn và trống trơn danh sách trong sổ danh bạ thuyền viên. Cơ quan chức năng đã xử phạt hành chính 214 triệu đồng, tước chứng chỉ thuyền trưởng 9 tháng đối với ông Ph.V.T, và tước giấy phép khai thác của cả 2 tàu trong 9 tháng.

Mới đây, ngày 31/5, tại vùng biển giáp ranh xã Quan Lạn và Ngọc Vừng, Đồn Biên phòng Hạ Long chủ trì phối hợp với UBND xã Quan Lạn bắt quả tang tàu cá QN-66712-TS do ông Nguyễn Văn Đại làm thuyền trưởng (chở theo 5 thuyền viên) đang dùng máy bơm thổi công suất lớn để lặn bắt ốc móng tay tận diệt đáy biển. Tại thời điểm kiểm tra, thuyền trưởng hoàn toàn không xuất trình được giấy đăng ký phương tiện, giấy phép khai thác hay bất kỳ giấy tờ pháp lý nào liên quan. Tổ công tác đã áp giải tàu về đồn để điều tra, xử lý theo pháp luật.

Nhờ triển khai quyết liệt và không có "vùng cấm", Đồn Biên phòng Hạ Long đã xử lý 8 vụ với 9 phương tiện, xử phạt hành chính trên 304 triệu đồng.

Đáng mừng nhất, trên địa bàn đơn vị quản lý không phát sinh tình trạng tàu cá vượt ranh giới hay xâm phạm vùng biển nước ngoài. Kết quả thực chất này là tiền đề quan trọng để Đồn Biên phòng Hạ Long tiếp tục sát cánh cùng địa phương xây dựng ngành kinh tế biển bền vững, trách nhiệm, góp phần cùng cả nước sớm gỡ bỏ "thẻ vàng" của EC.