Những câu chuyện bịa đặt về trẻ em mất tích, hoàn cảnh bi đát hay lời kêu gọi giúp đỡ đang bị lợi dụng để lừa đảo, cho thấy tội phạm mạng ngày càng khai thác sâu yếu tố cảm xúc nhằm trục lợi.
Một bài đăng về trẻ em mất tích, kèm hình ảnh gây ám ảnh và lời kêu gọi chia sẻ khẩn cấp, dễ dàng thu hút hàng nghìn lượt tương tác chỉ sau vài giờ. Nhưng phía sau những nội dung tưởng như khơi dậy lòng nhân ái ấy, không ít trường hợp lại là kịch bản được dựng lên để phục vụ mục đích lừa đảo.
Thực tế, cơ quan chức năng đã nhiều lần xác minh các thông tin lan truyền trên mạng xã hội về việc trẻ em bị bắt cóc, mất tích… hoàn toàn không có thật. Các bài viết thường được xây dựng công phu, gắn với địa danh cụ thể, kèm hình ảnh và thông tin chi tiết để tạo độ tin cậy.
Điểm chung là đánh trúng tâm lý sợ hãi và lòng trắc ẩn. Khi cảm xúc bị kích hoạt, người dùng dễ dàng chia sẻ mà không kiểm chứng, vô tình trở thành “kênh lan truyền” cho thông tin giả.
Cũng từ đó, một kịch bản quen thuộc bắt đầu được triển khai. Khi bài viết đạt độ lan tỏa nhất định, nội dung sẽ được chỉnh sửa hoặc nối tiếp bằng những câu chuyện mới: hoàn cảnh khó khăn, bệnh hiểm nghèo, cần tiền chữa trị hoặc hỗ trợ tìm kiếm, kèm theo số tài khoản để kêu gọi quyên góp.
Ở thời điểm này, lòng trắc ẩn không còn dừng ở sự chia sẻ, mà đã trở thành điểm tựa để dẫn dắt hành vi chuyển tiền. Điều đáng chú ý là những thủ đoạn này ngày càng ít mang tính tự phát.
Từ những bài đăng rời rạc, nhiều đối tượng đã chuyển sang cách thức vận hành có hệ thống: tạo nội dung gây xúc động, xây dựng và nuôi các trang mạng xã hội, thu hút người theo dõi, sau đó từng bước dẫn dắt sang các hình thức kêu gọi tiền hoặc lừa đảo khác.
Các kịch bản quen thuộc như trẻ em bị bỏ rơi, người bệnh hiểm nghèo, gia đình gặp biến cố… được dàn dựng kỹ lưỡng cả về hình ảnh lẫn câu chuyện. Khi niềm tin được hình thành, việc kêu gọi chuyển tiền trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Không chỉ dừng lại ở lòng thương cảm, các đối tượng còn kết hợp yếu tố sợ hãi, hoang mang để tăng hiệu quả dẫn dụ. Khi bị cuốn vào trạng thái cảm xúc mạnh, người dùng thường mất đi sự tỉnh táo cần thiết, dễ làm theo hướng dẫn mà không kiểm chứng.
Hệ quả không chỉ dừng lại ở những khoản tiền bị chiếm đoạt. Việc lan truyền thông tin giả mạo còn gây hoang mang, đồng thời làm xói mòn niềm tin vào các hoạt động thiện nguyện thực sự. Khi thật – giả bị trộn lẫn, người cần giúp đỡ có thể bị bỏ qua, trong khi kẻ lừa đảo lại trục lợi.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, các hành vi dựng chuyện, kêu gọi chuyển tiền nhằm chiếm đoạt tài sản có thể bị xử lý không chỉ về hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.
Theo ông, đáng chú ý không chỉ là đối tượng trực tiếp thực hiện hành vi lừa đảo, mà cả những cá nhân tiếp tay trong quá trình lan truyền thông tin sai sự thật cũng có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý trong những trường hợp cụ thể.
“Không ít người dùng mạng xã hội chia sẻ theo cảm xúc mà không kiểm chứng. Nhưng khi thông tin sai sự thật bị lan truyền, nhất là để phục vụ mục đích trục lợi, người tham gia phát tán cũng có thể đối mặt với rủi ro pháp lý”, luật sư Tạ Anh Tuấn nhận định.
Theo Luật sư Tuấn, để hạn chế tình trạng này, ngoài việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần nâng cao ý thức kiểm chứng thông tin và tăng cường kiểm soát nội dung trên các nền tảng số.
“Trong không gian số, lòng tốt vẫn cần thiết, nhưng không thể đi cùng sự cả tin. Chỉ một chia sẻ thiếu kiểm chứng, người dùng không chỉ tiếp tay cho tin giả lan rộng, mà còn có thể vô tình trở thành mắt xích trong một kịch bản lừa đảo đã được tính toán từ trước một cách có chủ đích”, Luật sư Tạ Anh Tuấn chia sẻ.
