Việc hoàn thiện cơ chế để khơi thông nguồn lực khoáng sản song hành với yêu cầu siết chặt kỷ cương quản lý đang trở thành bài toán trọng tâm, nhằm tạo động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế địa phương.
Trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính, Hải Phòng đang đứng trước áp lực lớn về nguồn cung vật liệu xây dựng phục vụ hạ tầng trọng điểm. Yêu cầu cấp thiết đặt ra là vừa tháo gỡ "điểm nghẽn" thủ tục theo hành lang pháp lý mới, vừa siết chặt kỷ cương nhằm phát triển bền vững tài nguyên khoáng sản.
.jpg)
Gỡ "nút thắt" cơ chế từ hành lang pháp lý mới
Theo quy hoạch tích hợp, tổng diện tích quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản trên địa bàn thành phố sau hợp nhất lên tới hàng nghìn ha, tập trung chủ yếu vào các nhóm tài nguyên phục vụ xây dựng như đá vôi làm xi măng, đá xây dựng, sét gạch ngói, cát lòng sông, cát ven biển và đất, đá làm vật liệu san lấp. Thực tế cho thấy, nhu cầu vật liệu san lấp và vật liệu xây dựng thông thường của thành phố trong giai đoạn tới lên tới hàng chục triệu mét khối mỗi năm, tạo áp lực không nhỏ lên công tác cân đối cung - cầu và bảo vệ tài nguyên.
Nhìn lại những năm qua, công tác quản lý, khai thác và sử dụng khoáng sản trên địa bàn thành phố đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hệ thống văn bản chỉ đạo, quy chế phối hợp và tổ chức thực thi pháp luật từng bước được hoàn thiện; hoạt động cấp phép, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm ngày càng đi vào nền nếp. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý vẫn bộc lộ không ít tồn tại. Tình trạng khai thác, vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản trái phép vẫn diễn biến phức tạp tại một số khu vực giáp ranh, lòng sông và vùng ven biển. Lực lượng thanh tra, kiểm tra ở cơ sở có lúc còn mỏng.
Sự phối hợp liên ngành, liên cấp trong giám sát thực hiện thủ tục hành chính, đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường chưa thật sự đồng bộ. Đáng chú ý, vẫn còn tình trạng doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở thủ tục để khai thác vượt công suất, ngoài ranh giới cấp phép, gây sạt lở bờ bãi, ô nhiễm môi trường và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn lao động.
Trước yêu cầu vừa giải phóng nguồn lực cho phát triển, vừa khắc phục triệt để những bất cập nêu trên, việc hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh phân cấp đang mở ra nhiều kỳ vọng cho địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Mới đây, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương) đã phối hợp với Sở Công Thương Hải Phòng tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Luật Địa chất và khoáng sản cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, kịp thời giải đáp nhiều vướng mắc từ thực tiễn cơ sở.
Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhấn mạnh, Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, với tư duy xuyên suốt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương gắn với cơ chế thanh tra, giám sát chặt chẽ nhằm chống thất thoát tài nguyên. Các quy định mới tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động khai khoáng hợp pháp, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Đặc biệt, Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa dự án Luật Địa chất và Khoáng sản (sửa đổi) vào chương trình lập pháp năm 2027 theo hướng luật khung, tập trung vào ba trụ cột: hoàn thiện phân cấp quản lý, quản trị mỏ theo kết quả đầu ra và phát triển công nghiệp khai khoáng theo chuỗi giá trị khép kín.
Đi sâu vào những quy định tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Hải Phòng, bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra (Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam) cho biết, kể từ ngày 15/9/2026, chức năng quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản chính thức được chuyển giao về Bộ Công Thương.
Tại địa phương, Chủ tịch UBND thành phố thực hiện thẩm quyền cấp phép đối với khoáng sản nhóm II, III, IV và khoáng sản nhóm I phân tán, nhỏ lẻ. Sở Công Thương giữ vai trò cơ quan tham mưu quản lý nhà nước. Còn chính quyền cấp xã chịu trách nhiệm bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, giám sát bãi chứa và xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản.
Quá trình chuyển giao chức năng quản lý được thiết kế bảo đảm tính liên tục, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính hay chi phí cho doanh nghiệp. Toàn bộ hồ sơ đang giải quyết được chuyển giao nguyên trạng, giữ nguyên thời hạn xử lý và các giấy phép đã cấp tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn. Đối với hoạt động khai thác khoáng sản nhóm III phục vụ dự án đầu tư công, dự án PPP, công trình trọng điểm quốc gia hoặc dự án phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, pháp luật quy định cơ chế cấp phép rút gọn, miễn một số thủ tục về chấp thuận chủ trương đầu tư và đánh giá tác động môi trường.
Riêng khoáng sản nhóm IV làm vật liệu san lấp được lược bỏ bước cấp phép thăm dò, cho phép tổ chức, cá nhân khảo sát, lập phương án khai thác và xin cấp phép trực tiếp. Mục tiêu đặt ra là cắt giảm ít nhất 30% thời gian thực hiện thủ tục hành chính, giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch đầu tư, đổi mới công nghệ và bảo đảm nguồn cung vật liệu kịp thời cho các dự án trọng điểm tại Hải Phòng.
Siết chặt kỷ cương, gắn trách nhiệm người đứng đầu
Song hành với việc khơi thông thủ tục hành chính từ phía cơ quan Trung ương, cấp ủy và chính quyền thành phố Hải Phòng xác định rõ quan điểm không đánh đổi môi trường và tài nguyên lấy tăng trưởng nóng. Để tạo chuyển biến thực chất, Ban Thường vụ Thành ủy đã yêu cầu các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính căn cơ, quyết liệt.
.jpg)
Trước hết, thành phố yêu cầu đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và thủ trưởng các cơ quan, đơn vị theo nguyên tắc "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Nếu địa bàn, lĩnh vực nào để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý, khai thác, vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản trái phép gây thất thoát tài nguyên, ô nhiễm môi trường hoặc mất an ninh trật tự, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Ban Thường vụ Thành ủy.
Cùng với việc siết chặt kỷ luật hành chính, công tác quy hoạch và quản lý đất đai trong hoạt động khoáng sản được đặt lên hàng đầu. Thành phố chỉ đạo rà soát, tích hợp phương án quản lý địa chất, khoáng sản vào quy hoạch chung, gắn chặt với nhu cầu vật liệu san lấp cho các khu công nghiệp, cảng biển và hạ tầng đô thị, đặc biệt là triển khai thủ tục cấp phép theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP ngày 21/9/2025 của Chính phủ.
Mọi dự án khai thác chỉ được triển khai sau khi hoàn tất đầy đủ thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất; hệ thống bến bãi tập kết, trung chuyển phải phù hợp quy hoạch, bảo đảm an toàn giao thông và vệ sinh môi trường. Đối với hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông và khoáng sản ven biển, các lực lượng chức năng phải kiểm soát nghiêm ngặt, tuyệt đối không để gây sạt lở, ảnh hưởng đến hệ thống đê điều, công trình ven biển và đời sống dân sinh.
Kiên quyết đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép, buộc đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường đối với các đơn vị khai thác vượt công suất, sai ranh giới hoặc gây ô nhiễm. Đồng thời, thành phố tập trung công bố giá vật liệu xây dựng sát thực tế thị trường để ngăn chặn tình trạng đầu cơ, thao túng giá.
Về dài hạn, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn được xem là "chìa khóa" giúp Hải Phòng quản trị tài nguyên bền vững. Thành phố đang xúc tiến xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu địa chất, khoáng sản số tích hợp công nghệ GIS, viễn thám và trí tuệ nhân tạo (AI) kết nối đồng bộ với dữ liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Bắt buộc lắp đặt hệ thống giám sát trực tuyến và thiết bị định vị trên phương tiện vận tải để kiểm soát chặt chẽ sản lượng, nguồn gốc khoáng sản. Bên cạnh đó, thành phố nghiên cứu ban hành cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư sản xuất vật liệu thay thế cát, sỏi tự nhiên, đẩy mạnh nghiền, tái chế phế thải xây dựng làm vật liệu san nền.
Sự kết hợp hài hòa giữa hành lang pháp lý thông thoáng và kỷ cương quản lý nghiêm minh sẽ là nền tảng vững chắc giúp Hải Phòng sử dụng hiệu quả nguồn lực khoáng sản, tạo động lực bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.