Vụ án Tuấn “thần đèn” bị cáo buộc khai thác trái phép hơn 1,2 triệu m³ đất tại Thanh Hóa đặt ra vấn đề kiểm soát hoạt động khai thác khoáng sản, vượt công suất ngoài ranh giới được cấp phép…
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố Nguyễn Anh Tuấn (Tuấn “thần đèn”) cùng 13 bị can trong vụ án liên quan đến khai thác đất trái phép và một số hành vi khác tại Thanh Hóa.
Theo kết luận điều tra được báo chí dẫn lại, cuối năm 2021, Nguyễn Anh Tuấn cùng Trịnh Văn Tuấn và Trịnh Xuân Thành góp vốn để nhận chuyển nhượng cổ phần Công ty ALMA. Sau đó, Tuấn “thần đèn” cùng Trịnh Văn Tuấn trực tiếp chỉ đạo hoạt động khai thác tại mỏ đất của doanh nghiệp này ở Tượng Sơn, Thanh Hóa.
Cơ quan điều tra cáo buộc Nguyễn Anh Tuấn giữ vai trò chủ mưu, cùng những người liên quan chỉ đạo khai thác đất vượt công suất, ngoài ranh giới được cấp phép. Hoạt động khai thác bị cáo buộc còn diễn ra tại một mỏ khác do Công ty Thuận Lợi khai thác. Tại đây, Nguyễn Anh Tuấn được xác định trực tiếp chỉ đạo những người liên quan khai thác vượt công suất, ngoài phạm vi mỏ.
Cộng tại hai mỏ, cơ quan điều tra xác định Nguyễn Anh Tuấn đã khai thác trái phép hơn 1,2 triệu m³ đất ở trạng thái tự nhiên, thu lợi bất chính hơn 99,5 tỷ đồng.
Đáng chú ý, hành vi bị cáo buộc không đơn thuần diễn ra tại một khu vực hoàn toàn không được phép khai thác. Vấn đề nổi lên là tình trạng khai thác vượt công suất, ngoài ranh giới được cấp phép.
Từ vụ việc này, câu chuyện giám sát hoạt động khai thác sau cấp phép một lần nữa được đặt ra. Bởi giữa những thông số được ghi trong giấy phép và hoạt động thực tế tại mỏ vẫn cần một cơ chế kiểm tra, giám sát đủ khả năng phát hiện khi doanh nghiệp khai thác vượt giới hạn được phép.
Theo các chuyên gia pháp lý, Luật Địa chất và khoáng sản cùng các văn bản hướng dẫn đã quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong quá trình khai thác, quản lý sản lượng, trữ lượng và thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Pháp luật cũng đặt ra yêu cầu quản lý, kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản.
Vấn đề là làm thế nào những quy định đó được thực thi hiệu quả ngoài thực địa, nhất là với các mỏ hoạt động thường xuyên và có khối lượng khoáng sản đưa ra thị trường lớn.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, đối với hoạt động khai thác khoáng sản, cấp phép mới chỉ là một khâu trong quá trình quản lý. Quan trọng hơn là kiểm soát việc thực hiện giấy phép trong suốt thời gian khai thác.
“Giấy phép xác định phạm vi và những điều kiện mà doanh nghiệp được khai thác. Nếu hoạt động thực tế vượt ra ngoài những giới hạn đó thì cơ chế giám sát phải đủ khả năng phát hiện sớm, thay vì để khối lượng vi phạm tích tụ lớn rồi mới xử lý”, Luật sư Tuấn phân tích.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, hoạt động giám sát cần khai thác tốt hơn dữ liệu phát sinh trong quá trình khai thác. Ranh giới khu vực được phép khai thác, sản lượng thực tế và số liệu doanh nghiệp báo cáo là những thông tin có thể đối chiếu để phát hiện dấu hiệu bất thường.
Đối với những mỏ có sản lượng lớn, khoáng sản sau khai thác còn gắn với hoạt động vận chuyển, tiêu thụ và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Việc tăng khả năng đối chiếu các nguồn thông tin liên quan có thể hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện sớm những chênh lệch cần kiểm tra.
Luật sư Tuấn cho rằng, ứng dụng công nghệ cũng cần được đẩy mạnh trong giám sát hoạt động khai thác. Việc theo dõi ranh giới, hiện trạng mỏ và cập nhật dữ liệu sản lượng sẽ giúp công tác quản lý bớt phụ thuộc vào những đợt kiểm tra riêng lẻ tại hiện trường.
Khi xuất hiện chênh lệch bất thường giữa phạm vi, công suất được phép với số liệu khai thác, vận chuyển hoặc kê khai, cơ quan có thẩm quyền cần có cơ chế kiểm tra kịp thời để xác định nguyên nhân và xử lý nếu có vi phạm.
Bên cạnh công nghệ, trách nhiệm của từng chủ thể cũng phải được xác định rõ. Doanh nghiệp trước hết phải chịu trách nhiệm khai thác đúng phạm vi, công suất và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định. Cơ quan quản lý có trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, kiểm soát khai thác “vượt rào” còn liên quan trực tiếp đến môi trường cạnh tranh. Doanh nghiệp tuân thủ giấy phép, khai thác đúng sản lượng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính phải chịu các chi phí tuân thủ. Nếu chủ thể khai thác vượt phép có thể đưa thêm một lượng lớn tài nguyên ra thị trường thì không chỉ tài nguyên, ngân sách bị ảnh hưởng mà sự công bằng giữa các doanh nghiệp cũng bị phá vỡ.
“Quản lý khoáng sản không thể chỉ dừng ở cấp phép rồi kiểm tra theo từng đợt. Nếu hiện trạng mỏ, sản lượng khai thác và những dữ liệu liên quan được theo dõi, đối chiếu thường xuyên, dấu hiệu “vượt rào” có thể được phát hiện sớm hơn. Điều đó vừa bảo vệ tài nguyên, hạn chế thất thu, vừa bảo vệ những doanh nghiệp khai thác đúng pháp luật”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nêu quan điểm.
