Nông nghiệp số và nông nghiệp xanh đòi hỏi dòng vốn lớn, dài hạn, nhưng chính sách tín dụng hiện nay vẫn chưa theo kịp đặc thù chuyển đổi, khiến hiệu quả phân bổ vốn còn hạn chế.
Chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong nông nghiệp không còn là lựa chọn, mà là con đường bắt buộc nếu Việt Nam muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp số, nông nghiệp xanh, yêu cầu về nguồn lực tài chính lớn hơn, thời gian đầu tư dài hơn và rủi ro cao hơn đang đặt ra áp lực không nhỏ đối với cả doanh nghiệp lẫn tổ chức tín dụng.
Tại hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh”, bà Phạm Thị Thanh Huyền - Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi kép đang gia tăng tốc độ, nông nghiệp Việt Nam cần một dòng vốn đủ lớn, đủ dài hạn và có cơ chế phù hợp để thúc đẩy quá trình chuyển đổi thực chất.
Theo bà Huyền, tín dụng không chỉ đơn thuần là kênh cung ứng vốn mà còn đóng vai trò định hướng, dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, qua đó góp phần tái cấu trúc mô hình sản xuất theo hướng hiện đại và bền vững.
Thực tế cho thấy, tín dụng ngân hàng dành cho khu vực nông nghiệp, nông thôn đã có bước tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây. Đến đầu năm 2026, dư nợ tín dụng toàn ngành đạt khoảng 4,2 triệu tỷ đồng, tăng hơn 14% so với năm trước, chiếm trên 22% tổng dư nợ nền kinh tế, phục vụ hơn 14,6 triệu khách hàng.
Song song đó, tín dụng xanh cũng ghi nhận đà tăng tích cực, đạt gần 780 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và một phần nông nghiệp xanh.
Tuy nhiên, con số tăng trưởng chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phân bổ vốn. Điểm nghẽn nằm ở chỗ chính sách tín dụng hiện hành chưa thực sự phù hợp với đặc thù của nông nghiệp số và nông nghiệp xanh. Tiêu chí xác định dự án xanh còn thiếu thống nhất; cơ chế lãi suất và thời hạn vay chưa bám sát chu kỳ sản xuất dài; trong khi các công cụ bảo lãnh, bảo hiểm và chia sẻ rủi ro vẫn còn hạn chế.
Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, tín dụng có vai trò rất lớn trong quá trình chuyển đổi, nhưng vẫn tồn tại những “nút thắt” từ thể chế, thủ tục hành chính đến năng lực cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng.
Quan trọng hơn, cơ chế phối hợp giữa các bên trong chuỗi giá trị từ Nhà nước, ngân hàng đến doanh nghiệp và nông dân chưa đủ chặt chẽ để tạo ra một hệ sinh thái tài chính đồng bộ phục vụ chuyển đổi.
Từ góc độ tổ chức tín dụng, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết, với vai trò ngân hàng chủ lực trong lĩnh vực “tam nông”, Agribank hiện có dư nợ nông nghiệp, nông thôn đạt 1,26 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 64% tổng dư nợ và phục vụ khoảng 2,7 triệu khách hàng.
Dù vậy, theo ông Ngọc, bài toán vốn cho khu vực nông thôn không thể giải quyết chỉ bằng tín dụng ngân hàng, mà cần một cách tiếp cận tổng thể hơn, trong đó tài chính toàn diện là yếu tố then chốt.
Tài chính toàn diện không chỉ dừng lại ở việc mở rộng tín dụng mà còn bao gồm hệ sinh thái các dịch vụ tài chính cơ bản như thanh toán, tiết kiệm, bảo hiểm với chi phí hợp lý, giúp người dân tiếp cận và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế.
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, tài chính toàn diện còn đóng vai trò định hướng dòng vốn vào các mô hình sản xuất hiệu quả, giảm phát thải. Đây cũng là nền tảng để đưa ngân hàng đến gần hơn với người dân, biến người nông dân thành chủ thể tài chính thực sự thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng vốn.
Một trong những giải pháp đang được thúc đẩy là hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, phát triển dữ liệu số và mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt trong khu vực nông thôn, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng và quản trị dòng tiền.
Ở một khía cạnh khác, bảo hiểm nông nghiệp được nhìn nhận như “mảnh ghép” còn thiếu trong hệ sinh thái tài chính phục vụ chuyển đổi.
Ông Lê Đình Huy, Phó Tổng giám đốc Công ty Bảo hiểm Agribank (ABIC) cho rằng, rủi ro là yếu tố lớn nhất khiến cả nông dân và ngân hàng đều thận trọng. Nếu không có công cụ quản trị rủi ro hiệu quả, dòng vốn tín dụng khó có thể phát huy vai trò dẫn dắt.
Đặc thù của sản xuất nông nghiệp là luôn đối mặt với thiên tai, dịch bệnh là những yếu tố ngày càng khốc liệt do biến đổi khí hậu. Vì vậy, để dòng vốn mạnh dạn chảy vào các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, tuần hoàn, cần một cơ chế bảo vệ vốn đủ mạnh, thay vì chỉ dựa vào ưu đãi lãi suất.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai bảo hiểm nông nghiệp vẫn gặp nhiều vướng mắc. Quy định pháp lý hiện hành, trong đó có quy định về việc không được gắn bán bảo hiểm không bắt buộc với dịch vụ ngân hàng, nếu áp dụng cứng nhắc sẽ làm gián đoạn liên kết giữa tín dụng – bảo hiểm – nông dân.
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm, phạm vi đối tượng và dữ liệu phục vụ định phí còn thiếu đồng bộ, khiến doanh nghiệp bảo hiểm chưa mạnh dạn đầu tư dài hạn vào lĩnh vực này.
Từ thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng cần chuyển đổi tư duy chính sách: coi bảo hiểm không chỉ là công cụ an sinh mà là một phần cấu thành của chuỗi giá trị nông nghiệp. Khi được đặt đúng vị trí, bảo hiểm sẽ trở thành đòn bẩy giúp giảm thiểu rủi ro, tạo niềm tin cho cả người sản xuất và tổ chức tín dụng.
Có thể thấy, chuyển đổi sang nông nghiệp số và nông nghiệp xanh không chỉ là câu chuyện công nghệ hay kỹ thuật sản xuất, mà trước hết là câu chuyện của dòng vốn. Khi tín dụng được thiết kế phù hợp với đặc thù ngành, kết hợp với bảo hiểm và các công cụ tài chính khác, quá trình chuyển đổi mới có thể diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn.
Vấn đề còn lại không nằm ở việc có hay không nguồn vốn, mà ở cách thiết kế chính sách để dòng vốn đó thực sự “chảy” đúng hướng, đúng đối tượng và đủ sức nâng đỡ một nền nông nghiệp hiện đại trong dài hạn.
