Thị trường năng lượng toàn cầu tăng mạnh trước căng thẳng Trung Đông nhưng vẫn phản ánh kỳ vọng rằng rủi ro nguồn cung chỉ mang tính ngắn hạn.
Thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua một giai đoạn biến động mạnh, khi căng thẳng tại Trung Đông làm dấy lên lo ngại về gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là phản ứng của thị trường cho đến nay vẫn tương đối lạc quan, phản ánh kỳ vọng rằng khủng hoảng sẽ không kéo dài.
Ngay từ đầu, thị trường đã chứng kiến những biến động đáng kể. Giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 118 USD/thùng, tương đương mức tăng khoảng 63% so với trước khi xung đột leo thang. Điều đáng nói là mức tăng này diễn ra trong bối cảnh thị trường bước vào năm 2026 với một triển vọng tương đối tích cực, thậm chí dự kiến dư cung đối với cả dầu mỏ và một mức độ nhất định với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Thời điểm đầu năm, giá dầu vẫn duy trì dưới 70 USD/thùng.
Hiện tại, giá dầu đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên, đặc biệt tại châu Âu, nơi phản ánh rõ nét thị trường LNG đã gần như tăng gấp đôi. Dù vậy, ngay cả với những phản ứng này, thị trường vẫn thể hiện một mức độ lạc quan nhất định. Khi đặt trong bối cảnh rủi ro có thể lên tới khoảng 10% sản lượng dầu toàn cầu bị gián đoạn trong thời gian dài, mức giá hiện tại cho thấy thị trường đang kỳ vọng vào một kịch bản tích cực, rằng các vấn đề tại eo biển Hormuz sẽ được giải quyết trong thời gian tương đối ngắn.
Chuyên gia Allen Good của Morningstar phân tích nếu kịch bản ngược lại xảy ra, tức là sự gián đoạn kéo dài, thị trường sẽ phải đối mặt với một bài toán cân bằng cực kỳ khó khăn. Việc mất đi 10% nguồn cung toàn cầu đòi hỏi một mức giảm nhu cầu tương ứng, điều này gần như chỉ diễn ra ở giai đoạn đỉnh điểm của đại dịch Covid-19 năm 2020.
Như vậy, để giá dầu thực sự tăng lên các mức cao hơn nữa, thị trường sẽ cần những tín hiệu rõ ràng hơn về sự hạn chế dòng chảy của tàu chở dầu qua khu vực trọng yếu.
“Tại châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ Trung Đông và có mức tồn kho thấp khiến giá nhiên liệu máy bay tăng vọt. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường đang tiến gần hơn đến ngưỡng có thể gây ra sự sụt giảm nhu cầu.
Tại Mỹ, giá xăng đã vượt mốc 4 USD/gallon (3,8 lit/gallon) là một trong những ngưỡng dẫn đến sự thay đổi hành vi tiêu dùng. Theo nhiều đánh giá, thị trường có thể cần tiến tới mức giá dầu khoảng 150 USD/thùng để thực sự kích hoạt sự điều chỉnh mạnh về nhu cầu. Tuy nhiên, ngay cả mức này, nếu điều chỉnh theo lạm phát, vẫn chưa đạt đến đỉnh lịch sử. Cụ thể, mức giá 150 USD/thùng vào năm 2008 tương đương khoảng 200 USD/thùng theo giá trị hiện nay”, vị chuyên gia phân tích.
Cũng theo bà Aleen Good, liên quan đến LNG, triển vọng thị trường phụ thuộc lớn vào yếu tố thời gian. Mặc dù Qatar là một trong những nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới có nguy cơ gián đoạn nguồn cung trong nhiều năm tới, thì thị trường toàn cầu hiện vẫn đang trong giai đoạn dư cung nhờ hàng loạt dự án mới đi vào hoạt động. Điển hình là cơ sở xuất khẩu Golden Pass tại Mỹ của ExxonMobil, cùng nhiều dự án khác dự kiến triển khai trong những năm tới.
Chính nguồn cung bổ sung này là lý do khiến giá LNG chưa tăng mạnh như giai đoạn 2022. Nếu gián đoạn nguồn cung chỉ mang tính tạm thời, thị trường hoàn toàn có khả năng bù đắp. Ngoài ra, việc một số quốc gia quay lại sử dụng than do chi phí khí đốt tăng cao cũng góp phần làm giảm áp lực cầu đối với LNG. Yếu tố mùa vụ khi Bắc bán cầu bước vào mùa hè và nhu cầu khí đốt giảm cũng hỗ trợ xu hướng này.
Đối với châu Âu, mức dự trữ khí đốt đã giảm khoảng 6% xuống gần mức thấp kỷ lục và thời điểm hiện tại lại không phải là giai đoạn cao điểm tiêu thụ. Điều quan trọng hơn là khu vực này đã đa dạng hóa nguồn cung kể từ sau năm 2022, giảm đáng kể sự phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Vì vậy, ngay cả khi giá duy trì ở mức cao, châu Âu nhiều khả năng vẫn có thể tránh được một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, miễn là xung đột không kéo dài quá lâu.
Ở góc độ lịch sử, những diễn biến hiện nay không phải là điều hoàn toàn mới. Năng lượng từ lâu đã là một công cụ địa chính trị quan trọng. Từ lệnh cấm vận dầu mỏ của OPEC trong thập niên 1970 cho đến các xung đột hiện đại, việc kiểm soát nguồn cung năng lượng luôn tạo ảnh hưởng toàn cầu. Eo biển Hormuz, với vai trò là tuyến vận chuyển trọng yếu của dầu mỏ thế giới, tiếp tục là một điểm nghẽn chiến lược có thể tạo ra tác động lan tỏa.
Trong những năm gần đây, sự gia tăng sản lượng từ các quốc gia ổn định, đặc biệt là Mỹ, đã giúp giảm bớt phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị trong giá năng lượng. Tuy nhiên, xu hướng này có thể đang đảo chiều. Ngay cả khi căng thẳng hiện tại được giải quyết trong thời gian ngắn, mức phí rủi ro nhiều khả năng vẫn sẽ duy trì cao hơn so với giai đoạn trước, phản ánh nguy cơ xung đột tái diễn.
Dù vậy, về dài hạn, các yếu tố cơ bản của thị trường, cung và cầu vẫn sẽ đóng vai trò quyết định. Nếu tình hình sớm được kiểm soát, thế giới hiện vẫn đang có nguồn cung dầu và khí đốt tương đối dồi dào. Nhưng những gì đang diễn ra là lời nhắc nhở rõ ràng rằng thị trường năng lượng toàn cầu vẫn rất dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị và sự ổn định hiện tại có thể chỉ mang tính tạm thời.
