Minh bạch tài chính, theo các chuyên gia, chính là cách để hộ kinh doanh tự bảo vệ mình trước rủi ro thuế trong bối cảnh quản lý ngày càng dựa trên dữ liệu số.
Từ ngày 1/1/2026, khi thuế khoán chính thức bị xóa bỏ và hàng triệu hộ kinh doanh chuyển sang cơ chế tự kê khai theo doanh thu thực tế. Theo quy định mới, khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh trên cả nước chính thức rời bỏ cơ chế thuế khoán, chuyển sang tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế. Chủ trương này được đánh giá là phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại, bảo đảm công bằng giữa các thành phần kinh tế và hạn chế thất thu ngân sách.
Cụ thể, theo Dự thảo Nghị định quy định khai, tính thuế, khấu trừ thuế, nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh Bộ Tài chính đề xuất hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở lên, thuế thu nhập cá nhân được xác định theo thu nhập tính thuế (doanh thu trừ chi phí hợp lệ) nhân với thuế suất 15%, 17% hoặc 20% tùy theo mức doanh thu. Riêng nhóm có doanh thu trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng được lựa chọn nộp thuế theo thu nhập tính thuế hoặc theo tỷ lệ % trên phần doanh thu vượt 500 triệu đồng, với mức 0,5%; 1%; 1,5%; 2% hoặc 5% tùy ngành nghề.
Hoạt động cho thuê bất động sản (trừ lưu trú) áp dụng thuế suất 5% trên phần doanh thu vượt 500 triệu đồng, không áp dụng phương pháp tính thuế theo thu nhập.
Phương pháp tính thuế được áp dụng ổn định trong thời gian 2 năm liên tiếp kể từ năm đầu tiên áp dụng. Trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 500 triệu đến 03 tỷ đồng đang áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu theo nếu trong hai năm liên tục tự xác định hoặc cơ quan thuế có dữ liệu xác định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu thực tế trên 3 tỷ đồng thì từ năm tiếp theo phải thực hiện chuyển sang phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập tính thuế (doanh thu – chi phí) nhân thuế suất.
Doanh thu làm căn cứ tính thuế là toàn bộ tiền bán hàng, cung cấp dịch vụ mà hộ, cá nhân kinh doanh được hưởng, không phân biệt đã thu hay chưa thu được tiền và không bao gồm thuế VAT. Đối với cho thuê tài sản, doanh thu tính thuế là số tiền bên thuê phải trả từng kỳ theo kỳ hoặc theo hợp đồng trả trước cho nhiều năm.
Đáng chú ý, một nội dung được giới chuyên gia đánh giá là tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ kinh doanh là quy định về trách nhiệm thông báo tài khoản ngân hàng. Theo khoản 3 Điều 9, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thông báo cho cơ quan thuế tất cả các số tài khoản liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Chia sẻ về nội dung này, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas nhận định, quy định yêu cầu hộ kinh doanh thông báo toàn bộ tài khoản ngân hàng liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh là bước đi tất yếu khi cơ quan thuế chuyển sang quản lý theo doanh thu thực tế và dữ liệu số.
Ông Tuấn cho rằng, việc sử dụng chung tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng từng phổ biến, nhưng trong bối cảnh hiện nay lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi dòng tiền không được tách bạch, cơ quan thuế gặp khó khăn trong việc xác định đâu là doanh thu chịu thuế, đâu là tiền phục vụ nhu cầu cá nhân, từ đó dễ phát sinh tranh cãi, rủi ro truy thu và xử phạt. Vì vậy, hộ kinh doanh nên chủ động sử dụng tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh, đồng thời hạn chế chuyển tiền qua lại giữa tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân.
Bên cạnh việc tách bạch tài khoản, vị chuyên gia nhấn mạnh vai trò của việc thống nhất và minh bạch nội dung chuyển khoản. Mỗi dòng tiền vào – ra đều cần được diễn giải rõ ràng ngay từ đầu. Với tiền khách hàng chuyển khoản thanh toán hàng hóa, dịch vụ, đây được xác định là doanh thu và phải xuất hóa đơn đúng thời điểm nhận tiền. Các khoản không phải doanh thu như tiền vay ngân hàng, tiền nộp từ thanh toán tiền mặt, hay tiền chuyển từ tài khoản cá nhân cần được ghi rõ bản chất giao dịch để tránh bị hiểu nhầm khi cơ quan thuế rà soát sao kê.
Theo ông Tuấn, trong quá trình kiểm tra thuế hoặc khi hộ kinh doanh chấm dứt hoạt động, sao kê tài khoản ngân hàng sẽ là căn cứ quan trọng để xác định doanh thu và chi phí. Do đó, việc quản lý dòng tiền bài bản, nhất quán ngay từ đầu không chỉ giúp hộ kinh doanh dễ dàng đối chiếu, giải trình, mà còn giảm thiểu rủi ro thuế.
“Minh bạch dòng tiền không phải để siết hộ kinh doanh, mà là để bảo vệ chính họ trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, các chuyên gia cũng thống nhất rằng, điểm then chốt là thống nhất nội dung chuyển khoản và áp dụng cho toàn bộ giao dịch. Điều này giúp hộ kinh doanh dễ dàng lọc dữ liệu, đối chiếu chứng từ và chủ động khi làm việc với cơ quan thuế. Trong bối cảnh chính sách thuế ngày càng siết chặt quản lý theo dữ liệu và hóa đơn điện tử, tách bạch tài khoản và quản lý dòng tiền rõ ràng không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà còn là điều kiện cần để hộ kinh doanh phát triển bền vững trong dài hạn.
