VCCI đề nghị cần làm rõ căn cứ pháp lý, tiêu chí thực hiện và tính cần thiết của một số loại giấy phép để bảo đảm cải cách về thương mại đi vào thực chất.
Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản gửi Bộ Công Thương góp ý đối với hồ sơ chính sách dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (phiên bản 06/02/2026) (Dự thảo). Trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng, VCCI đề xuất nhiều kiến nghị quan trọng nhằm bảo đảm việc sửa đổi luật lần này thực sự tháo gỡ vướng mắc, giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn.
Cụ thể, góp ý đối với Chính sách 1 về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền kết hợp nội dung cải cách thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, VCCI đánh giá cao đề xuất chuyển thẩm quyền cấp giấy phép gia công hàng hóa thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh (khoản 2 Điều 51 Luật Quản lý ngoại thương).
Theo VCCI, việc phân cấp này phù hợp với chủ trương chung của Đảng, Nhà nước về tăng cường phân quyền cho địa phương, đồng thời có thể tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ nằm ở thẩm quyền cấp phép, mà ở chính căn cứ và tiêu chí để cấp phép. Thực tiễn 9 năm thi hành quy định này cho thấy số lượng hồ sơ xin cấp phép rất ít, trong khi thương nhân lại lúng túng, thậm chí đề nghị cấp phép cho cả những mặt hàng không thuộc diện phải xin phép. Điều này phản ánh quy định hiện hành chưa đủ rõ ràng về phạm vi, đối tượng phải xin giấy phép gia công.
Đáng chú ý, pháp luật chuyên ngành hiện cũng không quy định về việc cấp giấy phép gia công. Trong khi đó, quy trình cấp phép theo Nghị định 69/2019/NĐ-CP lại chưa làm rõ tiêu chí, căn cứ xem xét. Với các trường hợp không có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, Bộ Công Thương phải xin ý kiến các cơ quan liên quan trước khi quyết định. Cách thức này cho thấy cơ sở đánh giá vẫn thiếu minh bạch, dễ dẫn đến áp dụng tùy nghi.
Trong bối cảnh đó, VCCI cho rằng, nếu chỉ đơn thuần phân cấp thẩm quyền về địa phương mà không đồng thời làm rõ căn cứ, điều kiện, tiêu chí cấp phép thì chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề. Thậm chí, khi pháp luật chuyên ngành không quy định về cấp phép gia công, cần đặt lại câu hỏi về sự cần thiết duy trì loại giấy phép này.
VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá kỹ tính cần thiết của giấy phép gia công. Trường hợp vẫn thấy cần duy trì, cần nghiên cứu bổ sung thêm đề xuất về căn cứ, điều kiện, tiêu chí để cấp giấy phép gia công hàng hóa thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép.
Đối với nội dung sửa đổi Luật Thương mại 2005, VCCI đồng tình với quan điểm chỉ tập trung sửa đổi những vấn đề quan trọng, cấp bách. Tuy nhiên, một trong những vướng mắc lớn mà cộng đồng doanh nghiệp phản ánh thời gian qua là quy định về hoạt động khuyến mại cũng cần được xem xét trong đợt sửa đổi này.
Luật Thương mại hiện đang liệt kê các hình thức khuyến mại và quy định “các hình thức khuyến mại khác nếu được cơ quan quản lý nhà nước chấp thuận”. Theo VCCI, cách tiếp cận này không còn phù hợp với thực tiễn khi khuyến mại là hoạt động kinh doanh thường xuyên, đa dạng và liên tục đổi mới. Việc giới hạn theo danh mục có thể khiến doanh nghiệp bị bó hẹp sáng tạo, thậm chí không thể triển khai các hình thức khuyến mại mới nếu chưa được “cho phép”.
Bên cạnh đó, cơ chế quản lý hiện nay yêu cầu một số hình thức khuyến mại phải thông báo hoặc đăng ký, trong đó thủ tục đăng ký mang tính chất tương tự “giấy phép con”. Dù đã được đơn giản hóa, các thủ tục này vẫn tạo ra chi phí tuân thủ đáng kể cho doanh nghiệp.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định về hạn mức tối đa giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại hoặc mức giảm giá tối đa (hiện giới hạn 50%, trừ một số trường hợp). VCCI cho rằng, việc áp đặt trần như vậy chưa rõ mục tiêu quản lý. Nếu nhằm ngăn chặn hành vi bán phá giá, thì đây vốn là phạm vi điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh, không nên “lấn sân” sang lĩnh vực thương mại.
Từ đó, VCCI đề nghị nghiên cứu bãi bỏ các ràng buộc, hạn chế không còn phù hợp đối với hoạt động khuyến mại, qua đó giảm gánh nặng thủ tục, thúc đẩy môi trường kinh doanh năng động hơn.
Liên quan đến Luật Quản lý ngoại thương, Dự thảo đề xuất bổ sung quy định giao Bộ Công Thương ban hành tiêu chí đối với cơ quan, tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ.
Theo VCCI, chính sách này cần làm rõ một số nội dung quan trọng liệu ngoài Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh, các tổ chức được ủy quyền có tiếp tục được cấp C/O hay không? Khái niệm “tổ chức” trong tiêu chí cấp C/O được hiểu là chủ thể nào?
Thực tiễn thời gian qua cho thấy các tổ chức được ủy quyền đã thực hiện hiệu quả việc cấp C/O với số lượng lớn, không phát sinh khiếu nại quốc tế. Đồng thời, việc xã hội hóa dịch vụ công là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước. Nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… cũng trao quyền cấp C/O cho các phòng thương mại hoặc tổ chức ngoài nhà nước.
Vì vậy, VCCI đề nghị Dự thảo cần làm rõ chủ thể cấp C/O bao gồm cả cơ quan nhà nước và tổ chức được Nhà nước ủy quyền, bảo đảm phù hợp với chủ trương xã hội hóa, thông lệ quốc tế và duy trì uy tín hệ thống chứng nhận xuất xứ của Việt Nam.
