Luật Sở hữu trí tuệ 2025 thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp: từ bảo hộ quyền thuần túy sang kiến tạo môi trường thúc đẩy khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Luật được xây dựng trên nền tảng thể chế hóa các định hướng lớn của Đảng về phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật.
Giới thiệu hệ thống các điểm mới của Luật Sở hữu trí tuệ 2025, TS Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, luật tập trung vào năm nhóm thay đổi lớn, trong đó nổi bật là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số toàn diện trong xử lý hồ sơ sở hữu trí tuệ.
Theo đó, hàng loạt thời hạn quan trọng được rút ngắn đáng kể: thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 xuống 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng; thời gian công bố đơn cũng được rút từ 2 tháng xuống còn 1 tháng. Việc tinh giản quy trình và rút ngắn thời gian xử lý được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận hệ thống bảo hộ của doanh nghiệp và cá nhân sáng tạo.
“Đặc biệt, luật lần đầu tiên ghi nhận cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng đối với sáng chế và nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện do Chính phủ quy định. Đây là mức thời gian rất ít quốc gia áp dụng, cho thấy định hướng mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho sáng tạo và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ”, bà Quỳnh nhấn mạnh.
Không dừng ở cải cách thủ tục, Luật Sở hữu trí tuệ 2025 còn mở rộng mạnh mẽ chính sách thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ. Theo phân tích của TS Nguyễn Như Quỳnh, luật đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, thế chấp, giao dịch thương mại và đầu tư.
Đồng thời, việc hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ được kỳ vọng sẽ góp phần minh bạch hóa thị trường, từng bước giải quyết bài toán định giá – vốn là “nút thắt” lớn trong thương mại hóa tài sản trí tuệ tại Việt Nam.
Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp xây dựng danh mục riêng để quản trị các quyền sở hữu trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận là tài sản, qua đó chuyển trọng tâm từ việc “giữ quyền” sang “khai thác quyền như một tài sản sinh lời”.
Một điểm mới quan trọng khác của luật là việc mở rộng phạm vi và đối tượng được bảo hộ, phản ánh rõ nét xu hướng quốc tế trong bối cảnh kinh tế số.
Ngoài ra, trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), Luật Sở hữu trí tuệ 2025 cũng dành những quy định riêng để xử lý các vấn đề phát sinh. Theo TS Nguyễn Như Quỳnh, luật cho phép khai thác dữ liệu nhằm nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện hệ thống AI, với điều kiện không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, tác giả, đồng thời tuân thủ các quy định chi tiết của Chính phủ.
Đặc biệt, luật khẳng định nguyên tắc chỉ bảo hộ các sáng tạo có yếu tố con người, đồng thời quy định việc từ chối hoặc hủy bỏ văn bằng bảo hộ đối với các đối tượng được tạo ra hoàn toàn bởi AI. Cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp với xu thế quốc tế, góp phần cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo vệ vai trò trung tâm của con người trong hệ sinh thái sáng tạo.
Đánh giá cao định hướng chuyển dịch quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản có giá trị thương mại, Luật sư Phạm Duy Khương, Luật sư điều hành ASL LAW cho rằng, điểm cốt lõi của luật nằm ở sự thay đổi tư duy: coi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là tài sản vô hình mang tính bảo hộ, mà là một nguồn lực kinh tế có thể định giá, giao dịch và khai thác.
Theo Luật sư Phạm Duy Khương, khi quyền sở hữu trí tuệ có thể được chuyển nhượng, thế chấp hoặc góp vốn, doanh nghiệp sẽ có thêm công cụ huy động vốn, mở rộng quy mô và gia tăng giá trị thương hiệu. Đây cũng là động lực trực tiếp khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu – phát triển và đổi mới sáng tạo, bởi các chủ thể sáng tạo có khả năng thu hồi và khai thác giá trị kinh tế từ thành quả của mình.
Ở tầm vĩ mô, việc thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ góp phần hình thành thị trường giao dịch tài sản trí tuệ minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế tri thức toàn cầu. Quan trọng hơn, điều này còn góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với môi trường kinh doanh dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo.
