Mở rộng cơ sở thuế, định hướng kinh tế số và phát triển bền vững

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển dịch mạnh sang mô hình số hóa và tăng trưởng xanh, yêu cầu hoàn thiện chính sách thuế theo hướng bao quát, công bằng và thích ứng với các nguồn thu nhập mới ngày càng trở nên cấp thiết. Việc Quốc hội thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi năm 2025 không chỉ nhằm khắc phục những “khoảng trống” trong quản lý thuế, mà còn thể hiện rõ định hướng sử dụng thuế như một công cụ điều tiết và dẫn dắt phát triển kinh tế bền vững.

Luật Thuế TNCN năm 2025 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Khóa XV ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc mở rộng phạm vi thu nhập chịu thuế đối với các hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, tài sản số và các công cụ tài chính xanh; đồng thời cải cách chính sách thuế đối với cá nhân kinh doanh, qua đó nâng cao vai trò của thuế TNCN trong định hướng phát triển nguồn nhân lực và mô hình tăng trưởng mới.

Cụ thể, Điều 3 Luật Thuế TNCN năm 2025 quy định thu nhập chịu thuế bao gồm 10 nhóm thu nhập, trong đó nổi bật là việc bổ sung và làm rõ các loại thu nhập mới phát sinh trong nền kinh tế số và nền kinh tế xanh. Cụ thể, Luật đã đưa vào diện điều chỉnh thu nhập từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số (khoản 1 điểm d Điều 3); thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số (khoản 10 điểm d Điều 3); thu nhập từ chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon (khoản 10 điểm b Điều 3) và thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng theo lộ trình quản lý thị trường vàng (khoản 10 điểm đ Điều 3).

Theo ông Ngô Trần Hùng, Phó Trưởng phòng Khách hàng doanh nghiệp – Agribank Chi nhánh 9, việc làm rõ và xác định cụ thể các nguồn thu nhập chịu thuế cho thấy sự thay đổi quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách thuế TNCN. Thay vì chỉ quản lý thu nhập dựa trên hình thức thể hiện như trước đây, chính sách mới chuyển sang tiếp cận theo bản chất kinh tế và nguồn phát sinh thu nhập. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện đại, góp phần mở rộng cơ sở thuế, đồng thời bảo đảm tính công bằng và trung lập của thuế đối với các hình thức tạo thu nhập khác nhau trong nền kinh tế.

Bên cạnh chức năng điều tiết thu nhập, Luật Thuế TNCN năm 2025 còn mở rộng dư địa chính sách cho phát triển tài chính xanh và tài chính số. Các ưu đãi thuế đối với trái phiếu xanh và tín chỉ các-bon cho thấy thuế TNCN đang được sử dụng như một công cụ hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời định hướng các tổ chức tín dụng thiết kế sản phẩm đầu tư, tín dụng phù hợp với chính sách thuế mới. Sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách thuế và chính sách ngân hàng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy dòng vốn vào các lĩnh vực xanh, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để Luật được triển khai hiệu quả, theo ông Hùng, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý thuế theo hướng dựa trên dữ liệu và dòng tiền, gắn với cơ chế chia sẻ thông tin có kiểm soát giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo mật dữ liệu cá nhân. Cùng với đó, việc tăng cường truyền thông chính sách, hỗ trợ người nộp thuế – nhất là các nhóm có thu nhập từ kinh doanh số và tài sản mới – sẽ góp phần nâng cao tuân thủ tự nguyện và củng cố hiệu quả thực thi Luật Thuế TNCN năm 2025.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang - Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng cho rằng việc mở rộng phạm vi thu nhập chịu thuế sang kinh doanh nền tảng số, tài sản số và tín chỉ các-bon là bước đi cần thiết để chính sách thuế theo kịp sự vận động của nền kinh tế.

Theo chuyên gia này, nếu tiếp tục duy trì cách tiếp cận quản lý thuế dựa trên mô hình thu nhập truyền thống, nguy cơ thất thu và thiếu công bằng sẽ ngày càng lớn.

“Luật Thuế TNCN năm 2025 cho thấy định hướng quản lý thuế dựa trên bản chất kinh tế và dữ liệu, tạo nền tảng cho hệ thống thuế hiện đại, minh bạch và có khả năng thích ứng cao với chuyển đổi số và tăng trưởng xanh”, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang nhận định.