Mỹ và Trung Quốc đang cân nhắc mở đối thoại chính thức về trí tuệ nhân tạo (AI), khi cuộc đua công nghệ giữa hai cường quốc ngày càng tiệm cận ngưỡng rủi ro chiến lược.
Washington và Bắc Kinh đang xem xét khởi động các cuộc đàm phán chính thức về AI, theo WSJ. Động thái này có thể được đưa vào chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến diễn ra ngày 14–15/5/2026 tại Bắc Kinh. Đây sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một Tổng thống Mỹ trong gần một thập kỷ.
Nếu sáng kiến được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên chính quyền Trump chính thức tham gia vào kênh đối thoại AI song phương. Điều này phản ánh sự thừa nhận ngày càng rõ ràng từ cả hai phía rằng cuộc cạnh tranh phát triển các mô hình AI mạnh hơn có thể châm ngòi cho những cuộc khủng hoảng khó kiểm soát.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent được cho là đang dẫn đầu phía Mỹ trong kênh AI này, trong khi Bắc Kinh chưa chỉ định đối tác phụ trách.
Thứ trưởng Tài chính Trung Quốc Liêu Mẫn đã tham gia vào các cuộc thảo luận sơ bộ với Washington về việc thiết lập đối thoại này. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington Lưu Bằng Vũ xác nhận Trung Quốc sẵn sàng trao đổi về giảm thiểu rủi ro AI.
Nội dung mà hai bên nhắm tới bao gồm: rủi ro từ các mô hình AI hoạt động ngoài dự kiến, hệ thống vũ khí tự động và các cuộc tấn công của các tác nhân phi Nhà nước sử dụng công cụ mã nguồn mở.
Đây không phải lần đầu AI xuất hiện ở cấp nguyên thủ. Tại hội nghị thượng đỉnh APEC năm 2023, Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đạt thỏa thuận loại AI ra khỏi các hệ thống vũ khí hạt nhân, được xem là một trong số ít điểm đồng thuận hiếm hoi giữa hai bên.
Tuy nhiên, cơ chế đối thoại dưới thời Tổng thống Biden đã không đạt được kỳ vọng. Ông Rush Doshi, cựu Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia và hiện là học giả tại Đại học Georgetown, chỉ ra rằng Bắc Kinh giao Bộ Ngoại giao thay vì một cơ quan kỹ thuật như Bộ Khoa học và Công nghệ phụ trách đàm phán, khiến nội dung trao đổi bị giới hạn đáng kể.
"Nếu Trung Quốc thực sự nghiêm túc với đối thoại, họ đã đặt những người am hiểu công nghệ nhất vào vị trí dẫn đầu trong phái đoàn của họ," ông nhận xét.
Ông Myron Brilliant, cố vấn cấp cao tại DGA Group và là chuyên gia thương mại kỳ cựu vừa có các cuộc gặp với các quan chức Trung Quốc, cho biết Phó Thủ tướng Hà Lập Phong, nhà hoạch định kinh tế hàng đầu của Trung Quốc, đã phát đi tín hiệu cởi mở.
“Chúng tôi sẽ cạnh tranh quyết liệt với Mỹ. Nhưng chúng tôi cũng thấy lý do để tăng cường nỗ lực ngăn chặn những cú sốc toàn cầu, lạm dụng không gian mạng, vì vậy chúng tôi sẵn sàng đối thoại về các giao thức an toàn nếu chính quyền muốn. Ổn định, không phải đồng thuận, mới là mục tiêu”, ông Myron Brilliant chia sẻ.
Một số nhà phân tích tư nhân đang bàn luận về khả năng thiết lập các cơ chế xử lý khủng hoảng cụ thể hơn, chẳng hạn một "đường dây nóng AI" kết nối lãnh đạo cấp cao.
“Câu hỏi cốt lõi không phải là liệu chúng ta có thiết lập đường dây nóng hay không, mà là liệu Trung Quốc có sử dụng nó không, vì lịch sử cho thấy họ đã không làm vậy,” Doshi nói.
Các chuyên gia tại Brookings Institution cho rằng hai lãnh đạo có thể khởi đầu bằng việc mở kênh liên lạc chính thức về rủi ro AI, xây dựng các hướng dẫn an toàn không ràng buộc và chia sẻ thông tin hạn chế về các sự cố an toàn hoặc lạm dụng AI. Cả hai nước đều sẽ thận trọng trước bất kỳ điều gì có thể trói buộc tay họ.
Kênh đối thoại phi chính phủ hiện có do Craig Mundie, cựu Giám đốc nghiên cứu của Microsoft, dẫn đầu phía Mỹ, với các đối tác Trung Quốc từ Đại học Thanh Hoa và các công ty AI lớn tập trung vào an toàn mô hình tiên tiến và thiết kế hệ thống "hàng rào" đảm bảo AI tuân thủ luật pháp và ý định của con người khi trở nên mạnh hơn.
Nhưng bối cảnh cấu trúc không thuận lợi. Chính quyền Trump vừa cáo buộc Trung Quốc đánh cắp các mô hình AI của Mỹ ở quy mô công nghiệp, trong khi Bắc Kinh chặn thương vụ Meta mua lại công ty AI Manus — một doanh nghiệp do người Trung Quốc sáng lập.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung sắp tới nhiều khả năng sẽ không giải quyết được vấn đề kiểm soát xuất khẩu chip hay tiếp cận đất hiếm — hai vấn đề cốt lõi trong cuộc chiến công nghệ. Với AI, kỳ vọng cũng cần được đặt ở mức thực tế tương tự.
Anja Manuel, Giám đốc điều hành Aspen Strategy Group và là người tham gia đối thoại AI phi chính phủ, tóm gọn thế khó của cả hai phía: "AI đang trở thành hệ điều hành của thương mại toàn cầu. Bạn thực sự không thể có một cuộc trò chuyện thương mại với Trung Quốc mà không đề cập đến AI.”
