Khi chuẩn tín dụng ngày càng dựa vào dữ liệu và dòng tiền, doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn tiếp cận vốn hiệu quả cần nâng chuẩn quản trị, minh bạch tài chính và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục biến động khó lường, gia tăng áp lực tới các doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa, những chính sách hỗ trợ cần theo kịp, "thẩm thấu" để kịp thời giữ sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Dưới bức tranh đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, lực lượng chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đóng vai trò trụ cột khi tạo ra hơn 80% việc làm và đóng góp gần 50% GDP. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt (VinaSME), nhóm này mới chỉ tiếp cận khoảng 30% tổng dư nợ tín dụng.
Khoảng chênh lệch lớn này cho thấy điểm nghẽn không hẳn nằm ở nguồn cung vốn, mà chủ yếu ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn tín dụng ngày càng dựa trên dữ liệu, dòng tiền và mức độ minh bạch tài chính.
Theo TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch VinaSME, có ba nguyên nhân cơ bản. Thứ nhất, là yếu tố nội tại khi nền tảng doanh nghiệp còn mỏng, quy mô nhỏ, tích lũy hạn chế.
Thứ hai, là chính sách hỗ trợ dù đã ban hành nhưng mức độ “thẩm thấu” vào thực tiễn còn hạn chế, đôi khi chưa phù hợp với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, dẫn đến lệch pha. Thứ ba, là thủ tục hành chính còn phức tạp, khiến không ít doanh nghiệp dù chuẩn bị đầy đủ hồ sơ vẫn khó tiếp cận hỗ trợ, làm giảm động lực tham gia.
Trong khi đó, GS TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho biết, trong khi xu hướng cấp tín dụng đang có sự thay đổi rõ rệt từ giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, chuyển sang đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, dòng tiền và mức độ minh bạch tài chính, thì phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp hạn chế về hệ thống kế toán, dữ liệu tài chính, khả năng chuẩn hóa thông tin cũng như năng lực quản trị dòng tiền.
Khoảng cách giữa nhu cầu vốn lớn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn tín dụng mới đang trở thành rào cản đáng kể, khiến khả năng hấp thụ vốn của khu vực này chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế.
“Điểm nghẽn hiện nay không hẳn nằm ở việc thiếu nguồn vốn trên thị trường, mà chủ yếu đến từ sự lệch pha giữa nhu cầu vốn lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa với khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn vay vốn ngày càng cao”, ông nhấn mạnh.
GS TS Hoàng Văn Cường cho rằng, có 5 rào cản chính đang tác động trực tiếp tới khả năng hấp thụ vốn của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cụ thể, thiếu tài sản bảo đảm. Hai, hệ thống thông tin, dữ liệu tài chính chưa đầy đủ. Ba, khả năng chứng minh dòng tiền còn hạn chế. Bốn, mức độ rủi ro trong hoạt động kinh doanh cao hơn. Năm, hiệu quả kinh tế đối với ngân hàng chưa thực sự hấp dẫn khi chi phí thẩm định, quản lý và giám sát các khoản vay nhỏ vẫn ở mức tương đối lớn.
Do đó, vị chuyên gia cho rằng, nếu không có sự thay đổi cả từ phía doanh nghiệp và tổ chức tín dụng, lợi thế tiếp cận vốn sẽ tiếp tục nghiêng về nhóm doanh nghiệp lớn. Theo đó, GS TS Hoàng Văn Cường nhận định, hoạt động bảo lãnh tín dụng cần được đổi mới theo hướng vận hành như một chủ thể kinh doanh độc lập, có khả năng huy động thêm nguồn lực, đa dạng hóa công cụ tài chính và thu hút các tổ chức chấp nhận rủi ro cùng tham gia.
Bởi theo vị chuyên gia chỉ khi mở rộng được quy mô nguồn lực và hoàn thiện cơ chế vận hành theo hướng thị trường, hệ thống bảo lãnh tín dụng mới có thể phát huy hiệu quả thực chất trong hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn.
Về dài hạn, ông Cường khuyến nghị cần chuyển đổi phương thức cấp tín dụng theo hướng giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, tiến tới mô hình cấp vốn dựa trên dòng tiền và dữ liệu vận hành doanh nghiệp.
Để thực hiện được điều này cần có sự tham gia đồng bộ của ba chủ thể. Theo đó, ngân hàng phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tài chính nhằm đổi mới phương thức thẩm định, kiểm soát và quản lý rủi ro. Doanh nghiệp cần thúc đẩy chuyển đổi số, hoàn thiện quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái dữ liệu tài chính. Nhà nước đóng vai trò xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp để thừa nhận, quản lý và bảo đảm các giao dịch, quan hệ tài chính trên môi trường số.
Khi hệ sinh thái này hình thành, mô hình tín dụng sẽ thay đổi theo hướng ngân hàng không chỉ cho vay mà còn tham gia sâu hơn vào quản lý dòng tiền và nhu cầu thanh toán của doanh nghiệp, với toàn bộ quy trình được kiểm soát dựa trên nền tảng công nghệ và dữ liệu. Cùng với đó, cơ chế bảo lãnh tín dụng vẫn giữ vai trò cần thiết, nhưng cần được vận hành theo nguyên tắc thị trường, kết hợp các công cụ tài chính để mở rộng nguồn lực và chia sẻ rủi ro.
Trong khi đó, TS Tô Hoài Nam cho rằng, việc hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ theo hướng rõ ràng, dễ tiếp cận và chi phí hợp lý sẽ giúp doanh nghiệp biết bắt đầu từ đâu, tiếp cận ai và thực hiện như thế nào.
Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, khơi thông dòng vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là chìa khóa để duy trì động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
