Nâng tầm vị thế doanh nghiệp đồ chơi Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu

Tại hội thảo Hàng Việt chinh phục thế giới mới đây, ông Matteo Vezzosi, Giám đốc Điều hành Hiệp hội Đồ chơi và Trò chơi Châu Á (ATPA), đã mang đến những góc nhìn chuyên sâu về thực trạng cũng như cơ hội tăng trưởng cho các doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, đồ chơi nhìn qua có vẻ là một sản phẩm đơn giản, nhưng bản chất đằng sau lại là cả một ngành công nghiệp đòi hỏi tính chuẩn xác, tốc độ và sự phối hợp nhịp nhàng ở quy mô toàn cầu.

Nhìn vào cấu trúc của chuỗi cung ứng, một món đồ chơi thông thường phải trải qua hàng loạt công đoạn kéo dài từ khâu lên ý tưởng, thiết kế, tìm kiếm nguyên liệu, sản xuất, cho đến kiểm định chất lượng, phân phối và bán lẻ. Mỗi công đoạn này thường diễn ra ở nhiều quốc gia khác nhau. Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị gia tăng được phân bổ khắp nơi, và Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động tham gia sâu hơn để thâu tóm những phân khúc giá trị cao hơn thay vì chỉ dừng lại ở khâu gia công đơn thuần.

Đặc thù lớn nhất của ngành đồ chơi chính là yếu tố thời điểm. Sự thành bại của một dòng sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào tính thời vụ như các dịp lễ Tết, Giáng sinh hoặc thời điểm ra mắt của các bộ phim bom tấn, các xu hướng thịnh hành trên mạng xã hội. Nếu một bộ phim công chiếu vào đầu tháng 12, sản phẩm đồ chơi ăn theo phải có mặt trên kệ hàng trước đó ít nhất một tháng để đón đầu làn sóng mua sắm. Việc trễ hạn đồng nghĩa với việc sản phẩm trở nên lỗi thời và doanh số sụt giảm nghiêm trọng. Vì vậy, khả năng đáp ứng tiến độ của nhà sản xuất trở thành tiêu chí sống còn đối với các nhà thu mua quốc tế.

Phân tích rõ hơn về thị trường, đại diện ATPA chia sẻ rằng đồ chơi hiện nay được chia làm hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất gồm các sản phẩm sản xuất hàng loạt với quy mô lớn, vòng đời dài, sử dụng vật liệu phổ thông và có lượng khách hàng ổn định. Nhóm này là mục tiêu yêu thích của các nhà máy lớn nhờ tối ưu hóa quy mô sản xuất.

Nhóm thứ hai bao gồm các sản phẩm mang tính đặc thù, số lượng giới hạn, vòng đời ngắn theo sự kiện và đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Nhóm này rất khó để sao chép hay sản xuất ở mọi thị trường. Do đó, bài toán đặt ra cho Việt Nam là phải vừa phát triển năng lực sản xuất nội địa vững chắc, vừa duy trì chiến lược nhập khẩu mở nhằm kết nối linh hoạt với chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp người tiêu dùng trong nước tiếp cận đa dạng các chủng loại sản phẩm.

Khảo sát và nghiên cứu do ATPA thực hiện khẳng định Việt Nam đang sở hữu nền tảng rất vững chắc để trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất và xuất khẩu đồ chơi thế giới. Năng lực sản xuất trong nước đã ghi nhận những bước tiến đáng kể ở các công nghệ như ép nhựa, phun nhựa, đóng gói, chế tạo linh kiện cơ khí và điện tử đơn giản. Nhiều doanh nghiệp cũng đã bắt đầu thành lập các trung tâm thiết kế ngay tại nhà máy để tối ưu hóa quy trình làm việc. Bên cạnh đó, hệ thống các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA), cùng hạ tầng logistics ngày càng cải thiện tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng vẫn còn những điểm khuyết cần sớm lấp đầy. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đối với các loại khuôn mẫu chuyên dụng, linh kiện điện tử nâng cao và một số vật liệu đặc chủng. Đáng chú ý, sự thiếu hụt lực lượng nhân sự có kỹ năng chuyên sâu về kỹ thuật và thiết kế đồ chơi đang là rào cản lớn. Để giải quyết bài toán này, ATPA đang xúc tiến chương trình hợp tác với các trường đại học tại Hà Nội nhằm đưa chuyên gia quốc tế đến đào tạo, định hướng nghề nghiệp và khơi dậy niềm đam mê thiết kế đồ chơi trong sinh viên.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, hai tiêu chuẩn then chốt định hình tương lai ngành đồ chơi chính là tính bền vững và sự tuân thủ quy định an toàn. Các thị trường nhập khẩu lớn như Châu Âu hay Mỹ đang áp dụng những quy định vô cùng khắt khe về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), quy chuẩn bao bì xanh, quản lý năng lượng và sản xuất có trách nhiệm xã hội. Đồng thời, vì đối tượng sử dụng trực tiếp là trẻ em, mọi sản phẩm khi thâm nhập thị trường đều phải trải qua quy trình kiểm toán nhà máy, kiểm định chất lượng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý nghiêm ngặt.

Để ngành sản xuất đồ chơi Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong thời gian tới, ông Matteo Vezzosi nhấn mạnh nhóm năm giải pháp chiến lược trọng tâm. Đó là hoàn thiện hành lang pháp lý và lộ trình phát triển ngành từ phía Chính phủ; tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm R&D; tiếp tục nâng cấp hạ tầng giao thông và logistics; tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về kỹ thuật - thiết kế; và cuối cùng là chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng xanh, bền vững để đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn toàn cầu.