Chính sách - Quy hoạch

Ngăn chặn lãng phí, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư các dự án

Phương Uyên • 01/03/2026 23:08

Bộ Xây dựng vừa ban hành Chỉ thị số 04 nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động đầu tư xây dựng cũng như công tác quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì công trình.

Nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức tư vấn, nhà thầu và các tổ chức, cá nhân liên quan; chủ động phòng ngừa, ngăn chặn lãng phí xuyên suốt quá trình tổ chức thực hiện các dự án, không để kéo dài, tích tụ thành vi phạm nghiêm trọng; kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi gây lãng phí (nếu có) trong đầu tư xây dựng, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đề nghị Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị tổ chức quán triệt và thực hiện nghiêm Chỉ thị 08, Công điện 02 của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư liên tịch số 11; nghiêm túc thực hiện tuân thủ các quy định của pháp luật về xây dựng và pháp luật liên quan trong suốt quá trình đầu tư xây dựng; chủ động nhận diện và xử lý kịp thời hoặc kiến nghị xử lý các hành vi gây lãng phí, không có “vùng cấm”, không có “ngoại lệ”, trong đó, tập trung vào các nhóm giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm.

Chỉ thị nêu rõ không để tình trạng thiếu vật liệu ảnh hưởng hiệu quả đầu tư. Ảnh: LV

Cụ thể, UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các sở, ban, ngành, các địa phương: Phối hợp chặt chẽ với các chủ đầu tư để xây dựng kế hoạch GPMB ngay từ bước chuẩn bị đầu tư dự án; tổ chức triển khai thực hiện đáp ứng tiến độ, không để tình trạng chậm GPMB làm kéo dài thời gian thực hiện dự án. Chủ động tháo gỡ các vướng mắc thuộc thẩm quyền, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng các dự án đang triển khai thi công, đặc biệt tại các dự án chậm tiến độ kéo dài. Đẩy nhanh công tác thanh, quyết toán kinh phí GPMB theo đúng quy định; tập trung quyết toán dứt điểm tại các dự án đã hoàn thành từ nhiều năm nhưng chưa quyết toán.

Phối hợp các chủ đầu tư để xác định nhu cầu và kế hoạch sử dụng vật liệu xây dựng thông thường (cát, đất, đá) đáp ứng nhu cầu theo tiến độ thi công các dự án; chủ động triển khai các giải pháp quản lý, cung ứng và công bố giá đầy đủ theo quy định, phù hợp mặt bằng giá thị trường, không để thiếu hụt vật liệu ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư xây dựng.

Cấp quyết định chủ trương đầu tư, người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và các tổ chức, cá nhân liên quan: Tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền; mục tiêu đầu tư, quy mô đầu tư, sơ bộ tổng mức đầu tư, thời gian thực hiện dự án phải được nghiên cứu, tính toán tuân thủ quy định của pháp luật. Nghiêm cấm việc nâng khống sơ bộ tổng mức đầu tư làm ảnh hưởng đến khả năng cân đối và bố trí nguồn vốn trong kế hoạch đầu tư công.

Quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư phải bảo đảm phù hợp với chiến lược, quy hoạch, chương trình, kế hoạch và xác định rõ sự cần thiết thực hiện đầu tư; phải xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn phù hợp với tiến độ dự án nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư.

Việc phân chia dự án thành phần, phân kỳ đầu tư phải đảm bảo nguyên tắc: từng dự án thành phần sau khi hoàn thành phải được đưa vào khai thác hiệu quả; tận dụng được tối đa các hạng mục khi đầu tư giai đoạn hoàn chỉnh.

Tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư, báo cáo kinh tế - kỹ thuật, thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở, điều chỉnh thiết kế đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền. Quyết định dự án đầu tư/điều chỉnh dự án đầu tư phải bảo đảm phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và xác định rõ sự cần thiết đầu tư; phải xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn phù hợp với tiến độ dự án.

Nghiêm cấm Quyết định đầu tư khi chưa được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư theo quy định; quyết định đầu tư/điều chỉnh dự án đầu tư, thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở/điều chỉnh thiết kế không đúng thẩm quyền, không đúng với các nội dung về mục tiêu, quy mô, địa điểm, vượt mức vốn đầu tư công trong chủ trương đầu tư/dự án đầu tư đã được cấp có thẩm quyền quyết định.

Hiện vẫn còn một số dự án còn tồn tại, hạn chế dẫn đến lãng phí nguồn lực. Ảnh: LV

Xây dựng kế hoạch lựa chọn nhà thầu tổng thể đảm bảo phù hợp với đặc điểm của dự án, địa giới hành chính, các yếu tố kỹ thuật, thời gian thực hiện,... thuận lợi trong quá trình quản lý hợp đồng, tổ chức thi công xây dựng. Lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu tuân thủ quy định pháp luật. Trong đó, việc phân chia gói thầu phải đảm bảo phù hợp với kế hoạch tổng thể, từng gói thầu sau khi hoàn thành phải được khai thác hiệu quả.

Kiểm soát chặt chẽ hoạt động đấu thầu để lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm theo các quy định của pháp luật và quy định của Hồ sơ mời thầu/Hồ sơ yêu cầu; nghiêm cấm dàn xếp thông thầu; quy định các điều kiện bất hợp lý không phù hợp theo quy định của pháp luật trong Hồ sơ mời thầu/Hồ sơ yêu cầu làm cản trở, hạn chế sự tham gia của nhà thầu; tiết lộ thông tin trong đấu thầu; chuyển nhượng thầu trái pháp luật.

Tổ chức xây dựng kế hoạch phân bổ vốn đầu tư hằng năm cho từng dự án, đảm bảo phù hợp với kế hoạch tổng thể, kế hoạch chi tiết của từng gói thầu/dự án, không để xảy ra tình trạng chậm triển khai do thiếu vốn. Tập trung tối đa mọi nguồn lực để tháo gỡ các khó khăn vướng mắc, nhất là GPMB, vật liệu xây dựng, năng lực nhà thầu, đẩy nhanh tiến độ thi công; quyết liệt đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công gắn với bảo đảm chất lượng công trình, dự án.

Trong công tác nghiệm thu, bàn giao công trình đưa vào khai thác, quyết toán công trình/dự án: Chủ động rà soát hoàn thiện các hồ sơ tài liệu trong quá trình triển khai thực hiện các gói thầu/dự án, bảo đảm tuân thủ các quy định (thanh toán, tạm ứng và thu hồi tạm ứng, phê duyệt điều chỉnh thiết kế dự toán, điều chỉnh giá, nghiệm thu công trình, hạng mục công trình, hồ sơ hoàn thành công trình/hạng mục công trình, kiểm tra công tác nghiệm thu của cấp có thẩm quyền,...) để kịp thời bàn giao, đưa công trình vào khai thác, sử dụng và quyết toán công trình/ dự án; có biện pháp xử lý kịp thời, không để xảy ra tình trạng công trình/hạng mục công trình/dự án hoàn thành nhưng chưa đưa vào khai thác, sử dụng, chậm quyết toán do thiếu hồ sơ, thủ tục.