Nghị định số 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ mới ban hành đã mở rộng cơ hội mua bán điện cho doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Mở rộng cơ hội tiếp cận điện tái tạo
Việc ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi các quy định về mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển điện năng lượng tái tạo là bước điều chỉnh kịp thời của Chính phủ. Những thay đổi này giúp tháo gỡ trực tiếp các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thực tế của doanh nghiệp. Vì đây sẽ là cơ sở hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường điện tái tạo, mở rộng cơ hội tiếp cận điện xanh đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà máy tiêu thụ điện lớn trong khu công nghiệp.
Ông Đoàn Văn Long – Giám đốc Công ty CP EPC Điện Mặt trời Việt Nam (EPC Solar) cho biết: So với Nghị định 58/2025/NĐ-CP ban hành ngày 03/3/2025, Nghị định 243/2026/NĐ-CP (Nghị định 243) thể hiện rõ xu hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, mở rộng không gian phát triển và phân loại nguồn điện theo cấp điện áp đấu nối thay vì chủ yếu dựa vào các ngưỡng công suất. Theo đó, nguồn điện đấu nối hạ áp được áp dụng thủ tục đơn giản hơn, đa phần chỉ cần thực hiện thông báo, không cần gửi hồ sơ, chỉ có trường hợp đấu nối là lưới điện trung áp và bán điện dư mới cần xin phép các bộ phận liên quan.
"Điều chỉnh mới này đã giúp được việc giảm thời gian chuẩn bị dự án, hạn chế tình trạng hồ sơ phải qua nhiều đầu mối và phù hợp hơn với mức độ ảnh hưởng thực tế của từng nguồn điện đối với lưới điện. Đây được xem đây là bước điều chỉnh quan trọng để tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thực tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ", ông Long nhấn mạnh.
Một điểm mới đáng chú ý khác, theo ông Long là Nghị định 243 làm rõ hơn phạm vi phát triển điện mặt trời, cơ chế đấu nối và vai trò của lưới điện riêng, đặc biệt tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất và các mô hình khu, cụm. Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định cụ thể hơn về thiết bị bật tắt phát ngược Zero-Export, cho phép quản lý linh hoạt khả năng phát điện lên lưới theo yêu cầu vận hành của hệ thống.
Doanh nghiệp sản xuất chủ động cập nhật
Về việc triển khai, bà Trần Thủy Tiên - Giám đốc Phát triển thị trường và Đối ngoại Công ty Constant Energy đánh giá, điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 243 là mở rộng phạm vi áp dụng của cơ chế DPPA, bổ sung quy định đối với đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao. Đồng thời, nghị định cũng làm rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể tham gia, quy trình thực hiện, cơ chế phối hợp và quy định chuyển tiếp đối với các hợp đồng đã ký trước thời điểm nghị định có hiệu lực. Những sửa đổi này góp phần tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn, giúp việc triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp thuận lợi và thống nhất hơn trên thực tế.
Đối với các nhà đầu tư, việc hoàn thiện khung pháp lý cũng góp phần giảm bớt rủi ro trong quá trình triển khai dự án, tạo niềm tin cho các quyết định đầu tư dài hạn vào điện mặt trời, điện gió và các giải pháp lưu trữ năng lượng.
Để tận dụng tối đa các khuyến khích này, đối với các dự án đang triển khai, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại điều kiện tham gia cơ chế DPPA, mô hình giao dịch, hợp đồng mua bán điện, quy trình đấu nối, trách nhiệm báo cáo cũng như các quy định chuyển tiếp để bảo đảm phù hợp với khung pháp lý mới. Việc cập nhật và điều chỉnh kịp thời không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn tạo điều kiện tận dụng tốt hơn các cơ chế ưu đãi và cơ hội thị trường.
Thúc đẩy DPPA, hướng dẫn kỹ thuật cần rõ ràng
Theo ông Lương Duy Linh – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần VINCI E&C - doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, đầu tư và triển khai các giải pháp năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Nghị định 243 là bước điều chỉnh quan trọng, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường điện và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp.
Với kinh nghiệm tư vấn và triển khai nhiều dự án thực tế, ông đặc biệt đánh giá cao việc Nghị định làm rõ hơn cơ chế mua bán điện qua lưới điện kết nối riêng và bổ sung vai trò của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm. Theo ông, việc quy định rõ trách nhiệm và thời hạn phối hợp giữa các bên sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình chuẩn bị đầu tư, rút ngắn thời gian triển khai và sớm đưa dự án vào vận hành.
Ông Linh cũng lưu ý một tác động tích cực nhưng chưa được nhắc đến nhiều của Nghị định 243. Trước đây, cơ chế DPPA chủ yếu áp dụng đối với khách hàng sử dụng điện lớn nên nhiều doanh nghiệp FDI quy mô vừa và nhỏ trong các khu công nghiệp chưa có điều kiện tiếp cận trực tiếp nguồn điện tái tạo. Việc Nghị định bổ sung vai trò của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm đã mở ra cơ hội để các doanh nghiệp thứ cấp cũng được tiếp cận điện xanh thông qua đơn vị bán lẻ điện của khu công nghiệp.
Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn vì mở rộng cơ hội tiếp cận điện xanh cho nhóm doanh nghiệp trước đây chưa đủ điều kiện tham gia trực tiếp cơ chế DPPA. Điều này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc carbon trong chuỗi cung ứng toàn cầu mà còn giúp các khu công nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các nhà đầu tư quốc tế đang ngày càng coi trọng tiêu chí ESG và phát triển bền vững.
“Điều doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là các chính sách ưu đãi đầu tư mà còn là sự ổn định và khả năng dự báo của khung pháp lý trong suốt vòng đời dự án, thường kéo dài khoảng 15–20 năm. Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp đánh giá hiệu quả đầu tư và mạnh dạn triển khai các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn” – ông Linh chia sẻ.
Bên cạnh những kết quả tích cực, ông Linh cho rằng vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục được hoàn thiện để cơ chế DPPA phát huy hiệu quả cao hơn. Trước hết là cơ chế hình thành giá điện trong các hợp đồng mua bán điện trực tiếp theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo, qua đó tạo niềm tin cho các quyết định đầu tư dài hạn. Đồng thời, cần đẩy nhanh lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, hoàn thiện cơ chế chứng nhận điện xanh và nghiên cứu các chính sách phù hợp để khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng, đáp ứng nhu cầu chuyển dịch năng lượng ngày càng lớn của cộng đồng doanh nghiệp.
Từ thực tiễn triển khai dự án, ông Linh cũng cho rằng một số hướng dẫn kỹ thuật cần tiếp tục được làm rõ để bảo đảm việc áp dụng thống nhất. Chẳng hạn, việc xác định cấp điện áp đấu nối trực tiếp của hệ thống điện mặt trời trong các khu, cụm có lưới điện riêng hiện vẫn có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau, trong khi đây là căn cứ để xác định thủ tục thông báo hay đăng ký theo quy định. Bên cạnh đó, quy trình phối hợp, đầu mối và thời hạn thực hiện kết nối hệ thống SCADA với đơn vị điều độ cũng cần được hướng dẫn cụ thể hơn.
“Khi trách nhiệm, đầu mối và mốc thời gian được xác định rõ ràng, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong tổ chức triển khai dự án, qua đó rút ngắn thời gian đưa công trình vào vận hành và sớm phát huy hiệu quả đầu tư” – ông Linh đề xuất.
Những đánh giá trên đều cho thấy Nghị định 243 không chỉ tháo gỡ nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án điện mặt trời và cơ chế DPPA mà còn đặt nền tảng quan trọng cho sự phát triển của thị trường điện xanh tại Việt Nam. Nếu tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện, thúc đẩy thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, phát triển cơ chế chứng nhận điện xanh và có chính sách phù hợp khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng, Việt Nam sẽ có thêm điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và thực hiện hiệu quả mục tiêu chuyển dịch năng lượng.
