Người nâng tầm vai trò VCCI và mở đường cho tiếng nói doanh nghiệp

Sự ra đi của Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, nguyên Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đoàn Duy Thành khép lại một chặng đường cống hiến bền bỉ cho tiến trình đổi mới kinh tế đất nước, nhưng những dấu ấn mà ông để lại với cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nguyên giá trị. Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trò chuyện với bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó Chủ tịch VCCI, để cùng nhìn lại hành trình ấy.

- Theo quan sát của bà, dưới sự dẫn dắt của nguyên Chủ tịch Đoàn Duy Thành, VCCI khi đó đã có những thay đổi đáng chú ý nào trong việc đại diện và hỗ trợ doanh nghiệp?

Vào đầu những năm 1990, phải nói thẳng rằng vai trò của VCCI vẫn còn khá mờ nhạt. Trước đó, VCCI chưa có một chủ tịch chuyên trách thực sự, chủ yếu do các lãnh đạo Bộ Ngoại thương kiêm nhiệm nên không thể dành toàn bộ thời gian cho hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế kế hoạch hoá tập trung, khu vực tư nhân chưa phát triển, số lượng doanh nghiệp còn ít, nên chức năng đại diện và hỗ trợ doanh nghiệp của VCCI cũng chưa được phát huy đầy đủ, dù chúng tôi vẫn nỗ lực làm công tác đối ngoại để phá thế bao vây, cấm vận.

Bước ngoặt thực sự đến vào năm 1993, khi ông Đoàn Duy Thành được bầu làm Chủ tịch chính thức tại Đại hội VCCI. Với uy tín của một nguyên Phó Thủ tướng, từng giữ nhiều vị trí quan trọng trong bộ máy kinh tế của Nhà nước, sự có mặt của ông đã lập tức nâng vị thế của VCCI lên một tầm mới, cả trong nước lẫn quốc tế. Các đối tác nước ngoài, đặc biệt là các nước phương Tây, vốn coi trọng vai trò của các phòng thương mại, nên sự tham gia dẫn dắt của một lãnh đạo cấp cao đã giúp VCCI được nhìn nhận với vị thế và uy tín cao hơn trong quan hệ hợp tác quốc tế.

Quan trọng hơn, dưới thời nguyên Chủ tịch Đoàn Duy Thành, quan hệ giữa Chính phủ và VCCI được thiết lập theo hướng đối tác rõ ràng hơn. Quyết định 310 của Chính phủ cho phép Chủ tịch VCCI tham dự các cuộc họp bàn về thương mại, doanh nghiệp, được tham vấn chính sách và tham gia các đoàn công tác. Điều đó giúp tiếng nói của doanh nghiệp lần đầu tiên được đưa vào quá trình hoạch định chính sách một cách chính thức.

Đối với nội bộ VCCI, nguyên Chủ tịch Đoàn Duy Thành cũng chú trọng xây dựng bộ máy, mở rộng hội viên, thu hút cả doanh nghiệp tư nhân, phát triển thêm chi nhánh và đẩy mạnh các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp theo cơ chế tự chủ tài chính. Nhờ vậy, VCCI dần trở thành một tổ chức thực sự năng động, sát doanh nghiệp và đóng vai trò cầu nối hiệu quả giữa Nhà nước với cộng đồng kinh doanh.

- Bà có thể chia sẻ những kỷ niệm hoặc ấn tượng sâu sắc nhất của mình trong quá trình làm việc, đồng hành cùng nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành?

Với tôi, ấn tượng sâu sắc nhất về nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành là phong cách làm việc rất trách nhiệm, kỹ lưỡng và đặc biệt coi trọng việc trao quyền cho đội ngũ. Trước khi chính thức nhận nhiệm vụ, nguyên Chủ tịch đã dành thời gian trao đổi riêng, yêu cầu tôi trình bày chi tiết về điều lệ, báo cáo đại hội, cơ chế hoạt động cũng như những thuận lợi, khó khăn của VCCI. Nhiều câu hỏi được đặt ra rất cụ thể: vì sao VCCI là tổ chức phi chính phủ, cơ chế tự chủ tài chính vận hành ra sao, nguồn lực nào để mở rộng, đâu là các rào cản cần tháo gỡ. Cách chuẩn bị thấu đáo đó cho thấy tinh thần nhận việc một cách nghiêm túc và hiểu tận gốc vấn đề trước khi điều hành, khiến tôi thực sự nể trọng.

Sau đại hội, tôi được giao đảm nhiệm nhiều công việc hơn, đặc biệt trong lĩnh vực pháp chế và tham gia xây dựng chính sách. Khi Nhà nước bắt đầu soạn thảo các luật về kinh doanh, VCCI được tạo điều kiện tham gia sâu vào ban chỉ đạo và ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp. Nhờ vậy, tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp lần đầu tiên được phản ánh một cách thực chất vào quá trình làm luật. Theo tôi, Luật Doanh nghiệp 1999 với tinh thần “được kinh doanh những gì pháp luật không cấm” là một bước ngoặt lớn, và trong đó có dấu ấn rõ nét từ sự thúc đẩy mạnh mẽ của nguyên Chủ tịch - người luôn có tư duy cải cách và đánh giá cao vai trò khu vực kinh tế tư nhân.

Ở mảng đối ngoại, định hướng chung là mạnh dạn mở rộng hợp tác với nhiều đối tác quốc tế, kể cả những thị trường mới hoặc nhạy cảm, chấp nhận đầu tư nhân lực, chi phí để xây dựng các đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp lâu dài. Điều tôi trân trọng nhất là sự tin tưởng dành cho cán bộ, khuyến khích dấn thân và chịu trách nhiệm của nguyên Chủ tịch. Chính cách làm đó đã tạo động lực để đội ngũ phát huy tốt hơn vai trò của VCCI trong giai đoạn đổi mới.

- Nhìn lại chặng đường đổi mới của kinh tế Việt Nam, bà đánh giá như thế nào về vai trò và di sản mà nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành để lại cho môi trường kinh doanh cũng như các thế hệ doanh nhân hôm nay?

Theo tôi, di sản mà nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành để lại không chỉ giới hạn trong thời gian lãnh đạo VCCI, mà cần được nhìn nhận trong toàn bộ tiến trình đổi mới kinh tế của Việt Nam. Ngay từ rất sớm, ông đã được biết đến như một trong những nhà lãnh đạo có tư duy cải cách mạnh mẽ, luôn dám thử nghiệm cái mới và dám chịu trách nhiệm vì hiệu quả thực tiễn.

Trong thời gian công tác tại Hải Phòng, khi cơ chế kế hoạch hóa tập trung còn nhiều ràng buộc, nguyên Chủ tịch đã cùng lãnh đạo địa phương mạnh dạn áp dụng mô hình khoán sản phẩm trong nông nghiệp nhằm tạo động lực cho người dân. Thành phố cũng triển khai nhiều sáng kiến kinh tế mới, như phát triển hoạt động phá dỡ tàu cũ để tận dụng nguồn vật tư sau chiến tranh, tạo thêm nguồn thu cho ngân sách. Hải Phòng đồng thời trở thành một trong những địa phương đầu tiên được phép thành lập doanh nghiệp xuất nhập khẩu riêng, từng bước phá thế độc quyền ngoại thương. Những quyết định đó cho thấy tầm nhìn thực tế và tinh thần dám đổi mới rất rõ ràng.

Khi đảm nhiệm các vị trí ở Trung ương và sau này là Chủ tịch VCCI, tư duy cải cách ấy tiếp tục được thể hiện nhất quán. Nguyên Chủ tịch đã thúc đẩy việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, tạo điều kiện để VCCI tham gia xây dựng chính sách, đặc biệt là đóng góp vào Luật Doanh nghiệp và các cơ chế đối thoại giữa Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp. Nhờ vậy, tiếng nói của doanh nghiệp, nhất là khu vực tư nhân, ngày càng được lắng nghe và tôn trọng hơn.

Tôi cho rằng điều quý giá nhất mà các thế hệ doanh nhân hôm nay được thụ hưởng chính là một môi trường kinh doanh cởi mở hơn, nơi quyền tự do kinh doanh được thừa nhận và bảo vệ. Đó chính là kết quả của một quá trình cải cách bền bỉ, trong đó có dấu ấn rất đậm nét của nguyên Chủ tịch VCCI Đoàn Duy Thành.

- Trân trọng cảm ơn bà!