Ninh Bình: Nâng tầm OCOP nhờ chuyển đổi số

Tính đến cuối năm 2025, Ninh Bình đã có 980 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên. Để mở rộng thị trường, Ninh Bình đã tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Đây là yếu tố then chốt giúp các địa phương phát triển kinh tế bền vững, đồng thời khẳng định giá trị thương hiệu đặc trưng của Ninh Bình trên thị trường cả nước.

Khi truyền thống được "số hóa"

Tại Ninh Bình, chuyển đổi số được triển khai đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ, trở thành động lực chính để nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế địa phương. Thay vì phụ thuộc vào kênh truyền thống, các chủ thể OCOP đã chủ động đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok. Việc chuyển dịch này không chỉ giúp mở rộng thị trường và chủ động đầu ra mà còn cung cấp thông tin sản phẩm minh bạch, chi tiết đến người tiêu dùng, từ đó xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho đặc sản địa phương.

Điển hình như anh Trần Thanh Bình - Giám đốc Công ty TNHH Thiên Trường Phát, người đã xây dựng hệ sinh thái OCOP đa dạng từ bánh gai đến thực phẩm sấy lạnh. Anh quan niệm rằng trong kỷ nguyên này, truyền thống phải được chuẩn hóa bằng công nghệ, từ quy trình tiệt trùng đến ngôn ngữ thiết kế bao bì để bán đi niềm tự hào văn hóa ẩm thực Cố đô.

Sự nhạy bén còn thể hiện rõ nét qua mô hình của anh Đinh Văn Thuận với thương hiệu Yến sào Đinh Thuận. Từ một kỹ sư công nghệ thông tin trở về quê hương khởi nghiệp, anh Thuận đã biến không gian mạng thành "cái chợ lớn nhất thế giới". Những phiên livestream trên TikTok, Facebook không chỉ giúp anh bán hàng trăm đơn mỗi ngày mà còn là cách truyền thông trực diện về quy trình sản xuất sạch. Việc ứng dụng hệ thống cảm biến tự động điều khiển môi trường nuôi yến và tem QR truy xuất nguồn gốc đã giúp sản phẩm của anh xóa tan khoảng cách với người tiêu dùng toàn quốc và Việt kiều tại nước ngoài.

Tương tự, Hợp tác xã Sản xuất và Tiêu thụ dược liệu Yên Sơn cũng ghi nhận bước tiến vượt bậc nhờ công nghệ. Từ chỗ khó tiêu thụ ngoại tỉnh, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư hạ tầng, mở rộng vùng nguyên liệu để phát triển 15 dòng sản phẩm, trong đó có 6 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3-4 sao. Bước ngoặt lớn nhất là việc ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc NBC-Trace. Thông qua mã QR gắn trên sản phẩm, tất cả các công đoạn từ ươm giống, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản đều được cập nhật trên hệ thống theo thời gian thực hiện. Năm 2025, sản phẩm của HTX được đánh giá phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 22000:2018 trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh sản phẩm từ củ nghệ, củ sắn dây, củ hà thủ ô và cây cà gai leo.

Bà Trịnh Thị Hòa - Phó Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và Tiêu thụ dược liệu Yên Sơn cho biết, việc cập nhật quy trình sản xuất theo thời gian thực qua mã QR không chỉ giúp ngăn chặn gian lận thương mại mà còn xây dựng niềm tin tuyệt đối với khách hàng, đưa lượng tiêu thụ tăng trưởng gấp nhiều lần so với trước đây.

Dồn lực ngân sách, tạo bệ phóng

Dù gặt hái những thành tựu rực rỡ, hành trình OCOP Ninh Bình vẫn đối mặt với nhiều bài toán căn cơ. Khó khăn lớn nhất là duy trì tính đồng nhất về chất lượng khi chuyển đổi từ quy mô hộ gia đình sang sản xuất công nghiệp. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp khiến bao bì và chiến lược marketing của nhiều sản phẩm chưa đáp ứng được tính thẩm mỹ quốc tế. Đặc biệt, rào cản về hạ tầng công nghệ tại các vùng sâu, vùng xa và kỹ năng tiếp cận kinh tế số của một bộ phận chủ thể còn hạn chế, khiến việc tối ưu hóa hiệu quả từ các sàn thương mại điện tử chưa đạt như kỳ vọng.

Để tháo gỡ những nút thắt này, trong năm 2026, Ninh Bình dự kiến dành nguồn kinh phí lớn từ tổng chi ngân sách hơn 87.600 tỷ đồng để tập trung đầu tư cho hạ tầng số và nông nghiệp công nghệ cao. Tỉnh cam kết không chỉ xây dựng thêm các điểm giới thiệu sản phẩm tại các khu di tích trọng điểm mà còn tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu về kinh tế số và kỹ năng quản trị hiện đại. Đây chính là bệ phóng quan trọng giúp các chủ thể OCOP không chỉ tạo ra sản phẩm tốt mà còn biết cách kể câu chuyện thương hiệu chuyên nghiệp, tự tin hội nhập vào kỷ nguyên 4.0.

Để tối ưu hóa hiệu quả từ kinh tế số, Hợp tác xã Thủy sản Văn Hải đã xây dựng chiến lược kinh doanh bài bản với trọng tâm là nâng cấp hệ thống website và thành lập đội ngũ chuyên gia nghiên cứu thị trường. Mục tiêu cốt lõi của đơn vị là đưa sản phẩm OCOP 3 sao "Tôm khô đại dương" phủ sóng trên các sàn thương mại điện tử lớn như TikTok, Shopee nhằm ổn định đầu ra và mở rộng dư địa tiêu thụ cho ngư dân địa phương.

Ông Nguyễn Văn Dương - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Thủy sản Văn Hải chia sẻ, việc số hóa giúp hành trình từ sản xuất đến tay người tiêu dùng trở nên ngắn nhất. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, khách hàng có thể nắm bắt đầy đủ thông tin về sản phẩm, từ quy trình chế biến đến câu chuyện thương hiệu, đồng thời dễ dàng phản hồi trực tiếp về chất lượng. Đây chính là cách hợp tác xã xây dựng sự minh bạch và tương tác đa chiều để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường hiện đại.

Sự minh bạch này cũng chính là tiền đề quan trọng khi Ninh Bình thực hiện chiến lược mũi nhọn: gắn sản phẩm OCOP vào các tour du lịch trải nghiệm. Tận dụng vị thế là "vùng xanh" du lịch trọng điểm, các gian hàng OCOP tại Tràng An hay Tam Cốc giờ đây không còn là quầy bán hàng đơn thuần mà đã trở thành không gian trải nghiệm văn hóa sống động. Tại đây, du lịch đóng vai trò "đại sứ" quảng bá, giúp du khách tận mắt chứng kiến quy trình dệt chiếu Xuân Dục hay thưởng thức trà dược liệu Yên Sơn, tạo nên một mảnh ghép hoàn hảo làm sâu sắc thêm trải nghiệm của khách hàng.

Theo đó, ông Trần Song Tùng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, một trong những yếu tố làm nên thành công của Ninh Bình trong việc xây dựng các sản phẩm OCOP gắn với du lịch nông thôn đó là sự đồng hành sát sao giữa chính quyền và người dân.

Thay vì chỉ ban hành chính sách, các cấp, các ngành trong tỉnh đã trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ cơ sở sản xuất từ khâu hoàn thiện quy trình, thiết kế bao bì, ghi nhãn đến xây dựng thương hiệu... Tư duy “cán bộ chủ động đến với dân” đã thực sự thấm sâu vào cách làm của địa phương, giúp người dân tự tin hơn trong phát triển sản phẩm và quản trị kinh doanh - ông Tùng chia sẻ.