Nỗ lực tái định hình cấu trúc nguồn vốn

Nhu cầu vốn trung - dài hạn tăng cao

Nhìn vào các chỉ báo ngắn hạn, hệ thống ngân hàng dường như đã vượt qua giai đoạn căng thẳng nguồn vốn của tháng 7. Áp lực thanh khoản đã dần hạ nhiệt ở các kỳ hạn ngắn; lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm ở giai đoạn cuối tháng 8 đã giảm về mức bình quân khoảng 2% - thấp hơn mức sàn 4,5% thiết lập bởi thị trường mở (OMO).

Thông tin mới đây được Bộ Tài chính cung cấp, ghi nhận đến ngày 22/8, huy động vốn bằng VND tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của dư nợ tín dụng VND. Theo Lãnh đạo Bộ Tài chính, diễn biến này cho thấy nguồn vốn huy động đang tăng nhanh hơn tín dụng, giúp giảm bớt áp lực thanh khoản trong hệ thống.

Ở một góc nhìn khác, các nhà phân tích Chiến lược và Thị trường của ACBS cho rằng, mức chênh lệch nguồn vốn cho vay - huy động vẫn duy trì cao, là chỉ báo cho thấy còn sự mất cân đối dai dẳng giữa tốc độ cho vay và khả năng hút vốn từ dân cư của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nút thắt cốt lõi của vấn đề là bản chất cấu trúc nguồn vốn, khi nhu cầu vốn lẫn chi phí vốn trung và dài hạn neo cao. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, để thực hiện các dự án mở rộng sản xuất kinh doanh, nguồn vốn trung và dài hạn mới là "mạch máu" chính. Đây còn là "điểm nghẽn" lớn nhất của hệ thống tổ chức tín dụng hiện nay.

Theo ghi nhận từ báo cáo ACBS, nút thắt lớn hơn tiếp tục xoay quanh khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn. Cụ thể, trong tháng 8, các ngân hàng thương mại đã phải phát hành lượng trái phiếu trị giá khoảng 23,2 nghìn tỷ VND với mức lãi suất danh nghĩa bình quân gia quyền lên tới gần 8,9%/năm.

Khi bản thân các ngân hàng phải huy động vốn dài hạn với chi phí cận 9%, thì dư địa để hạ mặt bằng lãi suất cho vay trung và dài hạn đối với doanh nghiệp sẽ bị hạn chế. Lãi suất qua đêm duy trì ở mức thấp nhưng lãi suất huy động và cho vay dài hạn vì vậy kỳ vọng vẫn chưa hạ nhiệt.

Nỗ lực tái định hình nguồn vốn

Để ứng phó với thực trạng này, trong thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã linh hoạt điều hành thông qua việc nới lỏng chính sách để giải tỏa "nút thắt" thanh khoản khi chênh lệch nguồn vốn giữa cho vay và huy động tiếp tục neo ở mức cao.

Cụ thể, một loạt các quy định đã được ban hành như Thông tư 25 với quy định ni rộng giới hạn an toàn đối với nghiệp vụ hoán đổi kỳ hạn; Quyết định 1743 nâng tỷ lệ tính tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số LDR của các ngân hàng; Quyết định 1413 với định hướng mục tiêu tái cân bằng hệ thống tài chính thông qua phát triển thị trường vốn trung - dài hạn.

Bên cạnh đó, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 24/8 cũng mở ra cơ chế cho phép bổ sung dư địa linh hoạt về an toàn vốn, đồng thời cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp.

Song song, NHNN đã linh hoạt điều hành thông qua việc nới lỏng chính sách để giải tỏa "nút thắt" thanh khoản khi chênh lệch nguồn vốn giữa cho vay và huy động tiếp tục neo ở mức cao.

Ngân hàng Nhà nước mới đây cũng vừa triển khai lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định điều kiện, hồ sơ và thủ tục đề nghị chấp thuận mức cấp tín dụng tối đa vượt giới hạn của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài dành cho các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

Trong đó, có đề xuất đáng chú ý về cơ chế tín dụng đặc thù cho các dự án lớn tại Hà Nội, cho phép các ngân hàng mức cấp tín dụng tối đa cao hơn đáng kể giới hạn thông thường lên tới 38% vốn tự có của ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó, mức cấp tín dụng tối đa được đề nghị không vượt quá 52% vốn tự có của bên cho vay.

Đây là đề xuất hứa hẹn sẽ mở ra một cơ chế mới cho các ngân hàng để đáp ứng nhu cầu vốn trung - dài hạn với các dự án lớn, thông qua mở rộng khả năng sử dụng nguồn vốn để tạo dư địa cho vay ở các ngân hàng.

Dù vậy, theo ACBS, nghiệp vụ thị trường mở (OMO) và tiền gửi Kho bạc có thể giải tỏa thanh khoản tức thời và chỉ tiêu an toàn theo luật định, song tiền gửi có kỳ hạn của người dân, trái phiếu doanh nghiệp/tổ chức tín dụng và nguồn vốn vay quốc tế mới là yếu tố quyết định sự ổn định bền vững của nguồn vốn.

Do đó, những yếu tố cần theo dõi sẽ là lãi suất huy động 12 tháng, chi phí phát hành trái phiếu ngân hàng/vốn vay nước ngoài, tương quan tốc độ tăng tiền gửi có kỳ hạn so với tăng trưởng tín dụng trung - dài hạn, mức độ phụ thuộc vào OMO/tiền gửi Kho bạc và mặt bằng lãi suất cho vay giải ngân mới trên thực tế. Trong đó, tương quan giữa lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng và lãi suất huy động/cho vay dài hạn đối với khách hàng tổ chức, cá nhân.