Thuộc danh mục công nghệ chiến lược có tiềm năng lớn, máy bay không người lái (UAV) mang theo kỳ vọng góp phần khai thác hiệu quả bầu trời dưới 1.000 m.
Không gian này trước đây được nhìn nhận dưới góc độ quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, hiện bầu trời dưới 1.000 m đang được nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam xem như một không gian phát triển, một tài sản kinh tế mới.
Lấy đơn cử từ Hà Nội, ông Trần Thiên Phương - Phó Chủ tịch mạng lưới hàng không vũ trụ và thiết bị bay không người lái cho biết, theo tính toán, siêu đô thị này phải dành từ 20 - 25% tổng diện tích đất cho phát triển hạ tầng giao thông thì mới tối ưu chi phí logistics. Thế nhưng, con số này ở Hà Nội đang là 13%. Trong khi phương tiện giao thông tăng 4,5% gây áp lực rất lớn cho hạ tầng, bao gồm hạ tầng thương mại.
Trong bối cảnh đó, bầu trời dưới 1.000 m - gần như là “khoảng trống” về kinh tế trước đây lại trở thành không gian tiềm năng, góp phần giải phóng những giới hạn trên. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế số tại Việt Nam phát triển, áp lực kéo giảm chi phí logistics lớn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, của nền kinh tế
Kinh nghiệm tại Trung Quốc cho thấy, phát triển kinh tế tầm thấp và sử dụng máy bay không người lái để giao hàng trở nên phổ biến. Việc ứng dụng UAV để xử lý chặng giao hàng cuối cùng trong môi trường đô thị nén, chi phí có thể giảm tới 30%, nâng cao hiệu suất vận tải mà không cần mở rộng thêm hạ tầng đường bộ.
Ngoài lĩnh vực logistics, ông Trần Thiên Phương thông tin thêm: UAV đang được ứng dụng để giải các bài toán lớn khác như tham gia quản lý trật tự đô thị; vận chuyển hàng hoá, thiết bị trong y tế; sử dụng như thiết bị nông nghiệp hiệu quả tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long góp phần tạo ra bước ngoặt lớn trong tự động hoá nông nghiệp…
Với những giá trị lớn, TP Hồ Chí Minh đã đánh dấu bước tiến trong phát triển UAV khi triển khai sandbox đối với dịch vụ giao hàng bằng UAV. Tuyến giao hàng bằng UAV vượt biển kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu được vận hành thành công đã mở ra triển vọng mới cho logistics thông minh. Đây là cơ sở thực tiễn để TP nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế quản lý và phát triển hạ tầng cho kinh tế tầm thấp.
Ông Trần Thiên Phương nhấn mạnh: kinh tế tầm thấp không chỉ là giao hàng bằng drone. Đó là hệ sinh thái dịch vụ sử dụng UAV, hạ tầng viễn thông 5G/6G, AI xử lý tại biên, dữ liệu lớn… để tạo ra các mô hình vận hành mới trong nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế.
Đây được xem là giao điểm của kinh tế số, kinh tế xanh. Vì vậy, đầu tư vào kinh tế tầm thấp là đầu tư cho trụ cột phát triển mới của công nghiệp Việt Nam.
Về nội dung này, tại họp báo thường kỳ tháng 6 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết: UAV được đưa vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược. Các chính sách với UAV được thiết kế theo đuổi song hành hai mục tiêu. Đó là vừa thúc đẩy phát triển công nghệ và những sản phẩm ứng dụng mới của UAV vừa quản lý chặt chẽ các hoạt động bay để đảm bảo quốc phòng an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội.
Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành liên quan, tập trung ưu tiên làm chủ công nghệ lõi, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế thử nghiệm pháp lý, phát triển hệ sinh thái và các ứng dụng UAV trong nông nghiệp, hạ tầng, cứu hộ, logistics, quản lý môi trường
Hiện nay, tại Việt Nam đã có một số doanh nghiệp, viện, trường làm chủ ở mức độ cao các khâu thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển bay, AI tại biên, chế tạo vỏ vật liệu và các phần mềm. Tỉ lệ nội địa hóa mà các doanh nghiệp trong nước đạt được trong sản xuất UAV khoảng 70%. Một số sản phẩm đã được xuất khẩu sang các thị trường tiêu chuẩn cao như châu Âu.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Thiên Phương chia sẻ: để khai thác hiệu quả tài nguyên bầu trời, Việt Nam cần xây dựng hệ thống cấp phép bay trực tuyến, bản đồ không phận số hóa phân vùng rõ ràng, công nghệ định danh từ xa để mỗi UAV có “biển số điện tử” và có thể truy xuất trách nhiệm khi cần.
Đồng thời, ban hành cơ chế sandbox để hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh quốc phòng. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước có vai trò dẫn dắt trong giai đoạn đầu: đầu tư hạ tầng viễn thông 5G/6G, xây dựng nền tảng quản lý bay, triển khai các mô hình thí điểm trong một số lĩnh vực… Với các doanh nghiệp công nghệ trong nước, tiếp tục đầu tư cho R&D, làm chủ UAV, AI, dữ liệu lớn và dịch vụ giá trị gia tăng để hình thành chuỗi giá trị trong nước.
