Cải cách thuế với khu vực hộ, cá nhân kinh doanh không nên chỉ dừng ở việc nới ngưỡng doanh thu, mà cần đi xa hơn ở việc đơn giản hóa quy trình kê khai, chuẩn hóa hướng dẫn.
Quốc hội khóa XVI vừa thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, với một điểm mới đáng chú ý là không “chốt cứng” ngưỡng doanh thu chịu thuế trong luật như trước.
Theo đó, thay vì quy định cố định mức doanh thu 500 triệu đồng/năm là ngưỡng phải nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng đối với hộ, cá nhân kinh doanh, Quốc hội giao Chính phủ quyền chủ động điều chỉnh ngưỡng này theo từng thời kỳ. Tương tự, ngưỡng doanh thu chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp nhỏ cũng sẽ do Chính phủ quy định, thay vì ấn định cứng trong luật. Các quy định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Trong báo cáo tiếp thu, giải trình, Chính phủ cho biết dự kiến nâng mức doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm. Ngưỡng miễn thuế với doanh nghiệp nhỏ cũng được tính toán theo hướng tương tự.
Theo Chính phủ, mức 1 tỷ đồng là ngưỡng phù hợp trong bối cảnh hiện nay, đã được cân nhắc trên cơ sở tác động tới ngân sách nhà nước, khả năng tuân thủ của người nộp thuế cũng như mục tiêu hỗ trợ khu vực kinh doanh nhỏ lẻ.
Nhà điều hành kỳ vọng việc nâng ngưỡng sẽ giảm áp lực chi phí tuân thủ, tạo dư địa để hộ kinh doanh tích lũy, đồng thời khuyến khích chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang mô hình doanh nghiệp. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng điều quan trọng không chỉ nằm ở việc nâng ngưỡng lên bao nhiêu, mà là thiết kế cơ chế vận hành ngưỡng đó như thế nào để vừa tạo thuận lợi, vừa bảo đảm công bằng và hạn chế thất thu.
Theo TS Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), trong bối cảnh dữ liệu về doanh thu của hộ và cá nhân kinh doanh chưa đầy đủ, vấn đề không chỉ nằm ở việc xác định một ngưỡng phù hợp, mà quan trọng hơn là thiết kế cơ chế vận hành ngưỡng đó một cách minh bạch và kiểm soát được rủi ro.
Thứ nhất, về nguyên tắc xác định ngưỡng, nên gắn với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô như thu nhập bình quân, mức sống tối thiểu hoặc chỉ số giá, thay vì ấn định theo con số tuyệt đối. Điều này giúp bảo đảm tính công bằng theo thời gian và hạn chế việc ngưỡng trở nên lỗi thời.
Thứ hai, về cơ chế quản lý, cần chuyển dần từ quản lý theo “ước tính” sang quản lý dựa trên dữ liệu. Việc kết nối dữ liệu từ hóa đơn điện tử, ngân hàng, nền tảng số và các đơn vị trung gian thanh toán sẽ giúp cơ quan thuế có cơ sở xác định doanh thu sát thực tế hơn, từ đó giảm tình trạng kê khai thiếu hoặc né ngưỡng.
Thứ ba, cần thiết kế các công cụ kiểm soát rủi ro một cách thực tế. Ví dụ, có thể áp dụng cơ chế “vùng an toàn” đối với hộ kinh doanh nhỏ, nhưng đi kèm với việc theo dõi biến động doanh thu; hoặc áp dụng phương pháp ấn định thuế có căn cứ dữ liệu đối với các trường hợp có dấu hiệu sai lệch. Quan trọng là phải tạo được sự cân bằng giữa tạo thuận lợi và kiểm soát gian lận.
Về mặt thực tiễn, nếu chỉ đặt ra một ngưỡng mà thiếu nền tảng dữ liệu và cơ chế giám sát phù hợp, thì nguy cơ thất thu và không công bằng là rất lớn. Ngược lại, nếu kết hợp tốt giữa nguyên tắc rõ ràng, dữ liệu đầy đủ và quản lý rủi ro hiệu quả, chính sách này có thể góp phần mở rộng cơ sở thuế mà vẫn bảo đảm công bằng cho người nộp thuế.
Đồng quan điểm, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, để hộ kinh doanh phát triển bền vững và thích ứng với yêu cầu mới, điều cần thiết không chỉ là điều chỉnh ngưỡng miễn thuế mà phải xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ, rõ ràng và dễ thực hiện.
Theo bà Hải, thực tế cho thấy nhiều hộ kinh doanh không quá băn khoăn về việc ngưỡng miễn thuế là 500 triệu đồng hay 1 tỷ đồng, mà điều họ quan tâm hơn là chính sách có minh bạch, dễ hiểu và dễ làm hay không. Điều các hộ cần không chỉ là mức miễn thuế cao hơn, mà là một “ranh giới pháp lý” rõ ràng để yên tâm kinh doanh mà không lo vô tình vi phạm.
