Nông nghiệp Ninh Bình: Khi công nghệ dẫn đường cho những "mùa vàng" bền vững

Bằng việc ứng dụng IoT, AI và chuẩn VietGAP, những người làm nông nghiệp năng động đang kiến tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới cho nông nghiệp cố đô, nơi năng suất luôn song hành cùng chất lượng bền vững.

Từ những "kỹ sư số" trên cánh đồng cố đô

Cuộc cách mạng 4.0 đã thực sự chạm đến từng bờ xôi ruộng mật. Những người nông dân vốn chỉ quen với sương gió, nay đã làm chủ những chiếc điện thoại thông minh để điều khiển cả một hệ thống sản xuất phức tạp. Thay vì phải trực tiếp ra đồng đo độ mặn, kiểm tra mực nước, họ chỉ cần ngồi trong nhà, theo dõi các chỉ số qua ứng dụng kết nối với cảm biến IoT (Internet vạn vật).

Hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình đã tạo nên một vùng đất Ninh Bình mới đa dạng về truyền thống canh tác, đồng thời cũng là nơi hội tụ của những con người giàu ý chí, dám nghĩ, dám làm. Thế hệ nông dân mới, tiêu biểu là những cá nhân sinh ra và lớn lên trên vùng đất này, đang thổi luồng sinh khí mới vào ngành Nông nghiệp bằng nền tảng tri thức vững vàng. Tư duy sản xuất cũng chuyển mạnh từ manh mún sang liên kết, từ kinh nghiệm sang khoa học, từ “được mùa” sang “được giá”, từ tiêu thụ truyền thống sang truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.

Chứng kiến nhiều thửa ruộng bị bỏ hoang, anh Vũ Đình Kiên - xã Trực Ninh, tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã “bỏ phố về quê” để giữ đất, giữ nghề. Khởi nghiệp với những mảnh ruộng nhỏ lẻ, sau hơn 10 năm, anh đã tích tụ ruộng đất, liên kết mở rộng quy mô sản xuất lên 50ha canh tác lúa an toàn; đồng thời xây dựng nhà xưởng sơ chế, xay xát diện tích trên 500m2 với hệ thống máy móc hiện đại.

Lợi nhuận của mô hình hằng năm đạt 700-800 triệu đồng, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương. “Làm nông nghiệp hôm nay không thể theo thói quen cũ, mà phải có khoa học, có tổ chức sản xuất và đặc biệt có đầu ra ổn định. Khi người nông dân làm chủ được quy trình, làm chủ được thị trường, ruộng đồng mới thực sự sống lại” - anh Kiên chia sẻ. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình của anh Kiên còn góp phần hạn chế tình trạng bỏ ruộng, sử dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp và tạo niềm tin cho nông dân trẻ gắn bó với đồng ruộng.

Làm nông nghiệp hôm nay không thể theo thói quen cũ, mà phải có khoa học, có tổ chức sản xuất và đặc biệt có đầu ra ổn định. Khi người nông dân làm chủ được quy trình, làm chủ được thị trường, ruộng đồng mới thực sự sống lại.

Tại các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, hình ảnh những chiếc máy bay không người lái (drone) sải cánh phun thuốc bảo vệ thực vật hay gieo hạt đã không còn xa lạ.

Việc ứng dụng drone không chỉ giúp tiết kiệm 90% lượng nước và 30% lượng thuốc, mà quan trọng hơn cả là bảo vệ sức khỏe cho người nông dân, tách rời họ khỏi môi trường hóa chất độc hại. Đây chính là bước tiến dài trong việc chuyển đổi từ tư duy "lấy công làm lãi" sang tư duy "tối ưu hóa nguồn lực" bằng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.

Trước thực trạng thiếu hụt lao động và chi phí nhân công tăng cao, anh Trần Văn Hùng (phường Nam Định) đã mạnh dạn đầu tư hệ thống cơ giới hóa đồng bộ từ máy cày, máy cấy đến máy phun thuốc công suất lớn. Theo anh Hùng: Mô hình này không chỉ giúp bà con rút ngắn thời gian, giảm thất thoát sau thu hoạch mà còn tối ưu hóa chi phí sản xuất. Với doanh thu dịch vụ đạt 4 tỷ đồng năm 2025, anh Hùng vừa tạo việc làm cho 10 lao động, vừa hỗ trợ nông dân khó khăn kịp thời vụ. Theo anh, đưa máy móc xuống đồng chính là "chìa khóa" của nông nghiệp 4.0, giúp bà con yên tâm sản xuất bài bản và hiệu quả hơn.

Còn ở lĩnh vực thủy sản, anh Nguyễn Văn Hiếu - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Thủy sản sông trong ao Hải Đăng ở phường Lý Thường Kiệt là gương mặt tiêu biểu của tư duy công nghệ. Mô hình “sông trong ao” mà anh theo đuổi đã thay đổi cách nuôi cá truyền thống: nước được tuần hoàn, cá vận động liên tục, kiểm soát dịch bệnh và thức ăn bằng hệ thống tự động. Từ những lần thất bại, anh Hiếu kiên trì hoàn thiện quy trình, đầu tư chế biến sâu, hình thành chuỗi khép kín từ nuôi - chế biến - tiêu thụ.

Hiện HTX đã xây dựng thành công 3 sản phẩm OCOP 4 sao là: Ruốc cá trắm cỏ, cá kho, chả cá rô phi và mở rộng mô hình nuôi lên 10ha mặt nước, mỗi năm cung ứng trên 100 tấn cá, doanh thu đạt hơn 3 tỷ đồng.

Quan trọng hơn, việc chế biến sâu đã giúp giá trị sản phẩm thủy sản tăng hơn 20% so với xuất bán thô. Anh Hiếu đã vạch ra hướng đi rõ ràng cho sự phát triển của HTX: “Thời gian tới, chúng tôi hướng đến mở rộng diện tích để tăng sản lượng, phát triển đa dạng các sản phẩm chế biến nhằm mở rộng thị trường”.

Quy chuẩn VietGAP: "Tấm hộ chiếu" cho nông sản vươn xa

Sự xoay trục của nông nghiệp Ninh Bình không chỉ nằm ở những cỗ máy, mà cốt lõi là sự thay đổi tư duy từ "sản xuất" sang "kinh tế". Việc áp dụng nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP và hướng đi hữu cơ đã giúp nông sản cố đô thoát khỏi cái dẫm chân tại chỗ của "lời nguyền" được mùa mất giá. Trong cuộc chơi toàn cầu, chất lượng và sự minh bạch chính là "tấm hộ chiếu" quyền lực nhất. Từ trà thảo mộc, dứa Đồng Giao đến những nhà màng rau củ, tất cả đều được số hóa dữ liệu.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc (QR Code) đã biến chiếc smartphone thành cầu nối, giúp người tiêu dùng từ Hà Nội đến các thị trường quốc tế có thể "mục sở thị" toàn bộ quy trình từ khâu bón phân đến ngày thu hoạch chỉ bằng một cú chạm.

Đặc biệt, chân dung người nông dân mới hiện lên đầy năng động trong kỷ nguyên số. Không còn phụ thuộc vào thương lái, nhiều "nông dân số" đã trở thành những streamer thực thụ. Họ mang cả hơi thở của vườn tược lên không gian mạng, kể câu chuyện về đặc sản quê hương qua những buổi livestream trực tiếp trên các sàn thương mại điện tử.

Ông Nguyễn Đức Cường - Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Ninh Bình nhận định: "Sự giao thoa giữa quy trình canh tác chuẩn mực và công nghệ truyền thông hiện đại đã nâng tầm những nông sản thô thành những món quà giá trị cao. Đây chính là đòn bẩy để nông thôn Ninh Bình vừa giàu lên về kinh tế, vừa gìn giữ được hệ sinh thái bền vững, phục vụ chiến lược phát triển du lịch nông nghiệp – một lợi thế độc bản của vùng đất di sản.

Đặc biệt, trong bức tranh đổi mới ấy, kinh tế tập thể đóng vai trò là "bệ đỡ" vững chắc. Các HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với chương trình OCOP đang trở thành hạt nhân liên kết. Điển hình như HTX Sản xuất và Tiêu thụ nông sản an toàn Khánh Thành, nơi hàng trăm hộ dân đã "về chung một nhà" với cùng một quy trình, một tiêu chuẩn và một đầu ra duy nhất. Sự gắn kết này không chỉ giúp nông dân hóa giải rủi ro thị trường mà còn là môi trường để họ tiếp cận quản trị hiện đại, nâng cao thu nhập một cách bền vững.

Không gian phát triển cũng được mở rộng đầy sáng tạo theo hướng đa giá trị. Nhiều nông dân đã mạnh dạn rẽ hướng sang nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch trải nghiệm.

Điển hình là mô hình trang trại tổng hợp của anh Đinh Văn Thuận (xã Hải Quang), nơi sản xuất được kết hợp hài hòa với bảo tồn sinh thái bằng tư duy tuần hoàn. Những mô hình "điểm" này đang được Hội Nông dân tỉnh đặc biệt quan tâm và nhân rộng, góp phần thêu dệt nên một diện mạo mới, đa sắc màu cho nông thôn mới.

Khép lại năm cũ, câu chuyện của những người làm nông nghiệp Ninh Bình là bản hòa ca của tư duy đổi mới và tinh thần dấn thân. Với vai trò trụ cột của Hội Nông dân trong việc kết nối nguồn lực, những “hạt giống tri thức” đang được gieo trồng hôm nay hứa hẹn những mùa vàng hiện đại, mang lại đời sống ấm no và tương lai bền vững cho nông thôn cố đô.