Nhiều ý kiến đề nghị làm rõ trách nhiệm quản lý đối với quyền đối với giống cây trồng, đồng thời bảo đảm việc phân định lại đầu mối không tạo khoảng trống trong quản lý, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Dự thảo) sửa đổi, bổ sung Điều 11 của Luật hiện hành theo hướng chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Theo Tờ trình dự án Luật, khoản 2 Điều 11 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành quy định Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ về chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành thực hiện quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và trực tiếp quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp; Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.
Cách phân công này về cơ bản phù hợp với điều kiện khi Luật được ban hành. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, mô hình quản lý hiện nay chưa phát huy đầy đủ tiềm năng của bảo hộ giống cây trồng đối với phát triển nông nghiệp, nhất là yêu cầu phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Hoạt động bảo hộ giống cây trồng chưa gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Theo cơ quan soạn thảo, việc chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tạo một đầu mối thống nhất, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý sở hữu trí tuệ trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Tờ trình cũng cho rằng, quyền đối với giống cây trồng có bản chất gần với sáng chế trong lĩnh vực công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Cơ chế xác lập, thẩm định, cấp văn bằng, chuyển giao và bảo vệ quyền có nhiều điểm tương đồng; các tiêu chí bảo hộ như tính mới, tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định đều đòi hỏi đánh giá về mặt kỹ thuật.
Bên cạnh đó, tên giống cây trồng không được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu. Khi thẩm định đơn đăng ký nhãn hiệu, cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp phải tra cứu dữ liệu về tên giống cây trồng để xem xét, từ chối bảo hộ trong trường hợp cần thiết. Do đó, cơ quan soạn thảo cho rằng việc quản lý tập trung có thể góp phần hạn chế xung đột giữa bảo hộ nhãn hiệu và bảo hộ tên giống cây trồng.
Các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với quan điểm của cơ quan chủ trì thẩm tra, tán thành việc chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.
Tuy nhiên, cơ quan chủ trì thẩm tra đề nghị Chính phủ chỉ đạo chặt chẽ việc chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực giữa hai Bộ, bảo đảm quá trình chuyển giao thống nhất, liên tục, không làm gián đoạn công việc, đồng thời không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có.
Trường hợp cần thiết, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu sửa đổi quy định tại khoản 4 Điều 13 Luật Trồng trọt về việc cấp Quyết định công nhận lưu hành giống cây trồng đồng thời với cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng, bảo đảm quy định rõ ràng, thống nhất trong thực hiện khi hai thủ tục thuộc phạm vi của hai cơ quan.
Từ thực tiễn địa phương, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh Hoàng Hữu Môn đề nghị làm rõ ranh giới giữa quản lý quyền sở hữu trí tuệ và quản lý chuyên ngành về giống cây trồng.
Theo ông Hoàng Hữu Môn, Dự thảo cần xác định cụ thể trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng, đồng thời bảo đảm không chồng lấn với chức năng quản lý chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Đặc biệt, cần bổ sung cơ chế phối hợp giữa hai cơ quan đối với những nội dung có sự giao thoa giữa quản lý quyền đối với giống cây trồng và quản lý chuyên ngành. Việc phân định rõ đầu mối và trách nhiệm phối hợp sẽ góp phần hạn chế nguy cơ chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm quản lý sau khi chuyển giao.
Từ các ý kiến trên, vấn đề đặt ra không chỉ là chuyển quyền quản lý từ một bộ sang một đầu mối khác, mà quan trọng là thiết kế được cơ chế phối hợp đủ rõ để bảo đảm quản lý xuyên suốt từ khâu xác lập quyền, công nhận, lưu hành đến thực thi và bảo vệ quyền đối với giống cây trồng.
Việc thống nhất đầu mối quản lý quyền sở hữu trí tuệ có thể giúp giảm phân tán trong quản lý, nhưng để chủ trương này phát huy hiệu quả, dự thảo cần tiếp tục làm rõ phạm vi trách nhiệm của từng cơ quan, cơ chế chia sẻ dữ liệu và phối hợp kiểm tra, xử lý. Đây cũng là cơ sở để tránh phát sinh thêm thủ tục cho tổ chức, cá nhân và bảo đảm quyền đối với giống cây trồng được xác lập, khai thác và bảo vệ hiệu quả trên thực tế.
