Chứng khoán

Sau nhiều năm trầm lắng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một chu kỳ huy động vốn mới, với sự trở lại rõ nét của các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Chu kỳ này không chỉ mang ý nghĩa về mặt quy mô vốn mà còn phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc thị trường, khẩu vị nhà đầu tư và định hướng phát triển dài hạn của nền kinh tế.

Động lực tăng trưởng

Nhìn lại một thập kỷ qua, thị trường IPO Việt Nam đã trải qua những chu kỳ thăng trầm rõ rệt. Giai đoạn 2017 - 2018 đánh dấu cao trào với hàng loạt thương vụ IPO và niêm yết quy mô lớn của các ngân hàng tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, thu hút mạnh dòng vốn ngoại và thường được thực hiện ở mức định giá cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của ngành.

Tuy nhiên, từ năm 2019 đến đầu năm 2025, thị trường rơi vào trạng thái yên ắng kéo dài, gần như vắng bóng các thương vụ IPO lớn. Sự trở lại trong năm 2025, khởi đầu từ nhóm công ty chứng khoán, mang một diện mạo khác, mức giá chào bán tiệm cận định giá bình quân thị trường, cơ cấu nhà đầu tư cân bằng hơn và mức độ thành công được đo lường bằng tính bền vững thay vì sự bùng nổ ngắn hạn.

Theo nhận định của ông Cao Việt Hùng, chuyên gia phân tích CTCK ACBS, đây là giai đoạn thị trường học được cách định giá thực chất hơn, phản ánh đúng năng lực tạo lợi nhuận dài hạn của doanh nghiệp thay vì kỳ vọng ngắn hạn. Làn sóng IPO sắp tới được dự báo sẽ có quy mô lớn hơn và đa dạng hơn, được thúc đẩy bởi ba động lực chính.

Thứ nhất, lộ trình nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE vào năm 2026 và mục tiêu được MSCI nâng hạng vào năm 2030 được kỳ vọng sẽ mở ra thời kỳ thu hút dòng vốn ngoại quy mô lớn và tạo ra nhu cầu hấp thụ mạnh mẽ đối với các cổ phiếu mới niêm yết.

Thứ hai, các nỗ lực rút gọn quy trình IPO và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn.

Thứ ba là nhu cầu vốn khổng lồ phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong giai đoạn 2026 - 2030, buộc nền kinh tế phải san sẻ gánh nặng huy động vốn từ hệ thống ngân hàng sang thị trường chứng khoán, qua đó thúc đẩy doanh nghiệp tìm đến con đường IPO như một giải pháp chiến lược.

Cơ hội đầu tư

Trong bối cảnh đó, sự trở lại mạnh mẽ của hoạt động IPO ngành chứng khoán năm 2025 được xem là tín hiệu tiên phong rõ nét nhất. Số liệu từ ACBS cho thấy ba thương vụ IPO của các công ty chứng khoán lớn gồm CTCP Chứng khoán Kỹ Thương (TCX), CTCP Chứng khoán VPBank (VPX) và CTCP Chứng khoán VPS (VCK) với tổng quy mô huy động lên tới 35.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,35 tỷ USD, không chỉ là những thương vụ riêng lẻ mà còn đóng vai trò như một phép thử quan trọng đối với sức khỏe thị trường.

Trong đó, TCX ghi nhận tỷ lệ đặt mua gấp 2,5 lần lượng chào bán, với khoảng 50% đến từ các quỹ nước ngoài, mức định giá P/E 22,5 lần và P/B 2,5 lần, được đánh giá là hợp lý so với trung bình ngành dù quy mô và hiệu quả vượt trội. VPX đạt tỷ lệ đặt mua 104%, gần 30% từ nhà đầu tư nước ngoài, nhưng sau niêm yết ghi nhận hiệu suất giảm 17% so với giá IPO, phản ánh sự thận trọng của thị trường trước mô hình tăng trưởng còn non trẻ.

Riêng VCK, với chiến lược lấy thị phần làm trung tâm và thị phần môi giới bán lẻ duy trì 16-19%, thu hút chủ yếu nhà đầu tư cá nhân trong nước (98%), song cũng ghi nhận mức điều chỉnh giảm khoảng 17% sau niêm yết dù được định giá cao hơn trung bình ngành nhờ ROE trên 20%. Ông Hùng lý giải điểm chung của các thương vụ này là thị trường đã chấp nhận định giá hợp lý, nhưng kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai vẫn là yếu tố quyết định diễn biến giá sau niêm yết.

Việc niêm yết giúp các công ty chứng khoán gia tăng nguồn lực tài chính, song đồng thời tạo áp lực duy trì tốc độ tăng trưởng lợi nhuận và hiệu quả sử dụng vốn. Thành công bước đầu của nhóm tiên phong được dự báo sẽ thúc đẩy các công ty chứng khoán chưa niêm yết như Kafi, HDBS hay LPBS sớm tham gia cuộc đua IPO để không bị tụt lại về vốn và thị phần.

Ngoài lĩnh vực tài chính, làn sóng IPO mới mở ra cơ hội ở các ngành tăng trưởng cao. Ông Đỗ Tiến Đạt, chuyên gia phân tích tại ACBS chia sẻ CTCP Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) là một ví dụ tiêu biểu trong nông nghiệp công nghệ cao, với mô hình sản xuất khép kín “từ trang trại đến bàn ăn” tạo lợi thế cạnh tranh bền vững. HPA ghi nhận ROE xấp xỉ 40%, cao hơn gấp đôi bình quân ngành, biên lợi nhuận ròng trên 20% và tỷ suất cổ tức dự kiến khoảng 9,2% tại giá IPO, đồng thời cam kết duy trì cổ tức tối thiểu 3.000 đồng/cổ phiếu mỗi năm giai đoạn 2026 - 2030.

Có thể thấy làn sóng IPO mới của Việt Nam được nâng đỡ bởi môi trường vĩ mô thuận lợi, các thương vụ tiên phong đã kiểm chứng sức hấp thụ của thị trường và sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp dẫn đầu với mô hình kinh doanh đã được chứng minh. Các chuyên gia đánh giá điểm khác biệt của giai đoạn này là chất lượng hàng hóa IPO cao hơn và định giá phản ánh thực chất hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Dragon Capital cũng dự báo, từ năm 2026, hoạt động IPO tại Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn sôi động. Quỹ đầu tư này cho biết đang tập trung theo dõi các doanh nghiệp tiền niêm yết và các kế hoạch thoái vốn nhà nước. Dragon Capital ước tính tổng quy mô IPO trong ba năm tới có thể đạt khoảng 47,5 tỷ USD, qua đó góp phần mở rộng quy mô thị trường và thu hút thêm dòng vốn đầu tư, đặc biệt là vốn ngoại.

Như vậy, giai đoạn 2026 - 2030 được xem là một trong những chu kỳ cơ hội hấp dẫn của thị trường vốn Việt Nam. Đối với nhà đầu tư có khả năng phân tích sâu và tầm nhìn dài hạn, việc tham gia sớm vào làn sóng IPO không chỉ là câu chuyện lợi nhuận ngắn hạn mà còn là cơ hội đồng hành cùng giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế.

Diễm Ngọc