24h

Càng về cuối năm, khi nhu cầu chi tiêu tăng cao và nhiều gia đình phải xoay xở dòng tiền cho những khoản chi đột xuất, các chiêu lừa đảo tài chính cũng bước vào “mùa cao điểm”.

Điều đáng lo là những thủ đoạn vốn không mới như mạo danh ngân hàng, cho vay online hay “hỗ trợ Tết” nay được khoác thêm lớp vỏ công nghệ AI, deepfake, khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên khó phân biệt hơn bao giờ hết.

Không ít người thừa nhận họ đã từng nghe cảnh báo, từng đọc thông tin về lừa đảo tài chính. Thế nhưng, chỉ một tin nhắn đến đúng thời điểm, một cuộc gọi với giọng nói quen thuộc, hay một đường link có giao diện gần như giống hệt tổ chức uy tín cũng đủ khiến nhiều người hạ thấp cảnh giác. Khi niềm tin bị đánh lừa, cái giá phải trả không chỉ là vài triệu đồng, mà có thể là toàn bộ dữ liệu cá nhân và những hệ lụy kéo dài về sau.

Theo thông báo của cơ quan chức năng, thời gian gần đây xuất hiện dày đặc các hình thức mạo danh “chương trình hỗ trợ Tết”, “hỗ trợ tài chính cuối năm”, “vay nhanh không thế chấp”. Các đối tượng gửi tin nhắn, email, quảng cáo trên mạng xã hội, thậm chí gọi điện trực tiếp, yêu cầu người nhận truy cập đường link, cài đặt ứng dụng hoặc cung cấp thông tin để “xác nhận hồ sơ”. Điểm đáng chú ý là các kịch bản này được dựng lên khá bài bản: từ giao diện website, cách xưng hô cho đến giọng nói đều được xử lý tinh vi bằng công nghệ.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh vấn đề này, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, công nghệ không phải là nguyên nhân gốc rễ của lừa đảo, mà là công cụ khiến các thủ đoạn trở nên khó nhận diện hơn. Theo ông, deepfake không tự tạo ra rủi ro, mà khuếch đại những rủi ro vốn đã tồn tại, đặc biệt trong bối cảnh tâm lý “cần tiền nhanh” xuất hiện phổ biến dịp cận Tết. Khi chịu áp lực tài chính, chỉ một lời hứa giải ngân nhanh, thủ tục đơn giản cũng đủ khiến nhiều người bỏ qua các bước kiểm tra cần thiết.

Theo Luật sư, điều khiến các vụ lừa đảo tiếp tục gia tăng không nằm ở việc người dân thiếu thông tin, mà ở chỗ hoàn cảnh thực tế buộc họ dễ chấp nhận rủi ro hơn bình thường. Cuối năm là thời điểm chi tiêu dồn dập, trong khi không phải ai cũng dễ dàng tiếp cận các kênh vay vốn chính thống. Khi nhu cầu có sẵn gặp đúng “mồi nhử” được thiết kế tinh vi, sự cảnh giác rất dễ bị “bỏ quên”.

Luật sư Tạ Anh Tuấn nhận định, nguy hiểm của lừa đảo công nghệ cao nằm ở chỗ nó đi trước thói quen phòng vệ của người dùng. Giao dịch trực tuyến đã trở nên quen thuộc, nhưng kỹ năng phân biệt thật – giả trong môi trường số lại chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Chỉ một sơ suất nhỏ như cung cấp mã OTP, cài ứng dụng lạ hay đăng nhập vào website giả mạo cũng có thể mở đường cho kẻ gian chiếm đoạt tài sản.

Luật sư Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh một nguyên tắc không thay đổi: mọi chương trình hỗ trợ tài chính, vay vốn hợp pháp đều có quy trình công khai, minh bạch và không yêu cầu người dân cung cấp mật khẩu, mã OTP hay cài đặt ứng dụng qua đường link gửi riêng. Bất kỳ yêu cầu nào đi ngược lại nguyên tắc này, dù được trình bày dưới hình thức chuyên nghiệp đến đâu, cũng cần được coi là dấu hiệu cảnh báo rủi ro.

Đáng lưu ý, thiệt hại từ các vụ lừa đảo không chỉ dừng ở việc mất tiền. Khi dữ liệu cá nhân bị lộ, nạn nhân có thể tiếp tục trở thành mục tiêu của những đường dây khác, kéo theo rủi ro dai dẳng và khó kiểm soát. Việc xử lý hậu quả trong nhiều trường hợp còn phức tạp hơn nhiều so với số tiền đã mất ban đầu.

Cũng trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp về vấn nạn này, một số chuyên gia pháp lý thẳng thắn cho rằng, cuộc chiến với lừa đảo tài chính công nghệ cao không thể chỉ đặt trách nhiệm lên vai người dân. Ngân hàng, tổ chức tín dụng, các nền tảng trung gian và đơn vị cung cấp dịch vụ số cũng cần tăng cường cảnh báo sớm, xác thực thông tin và bảo vệ dữ liệu người dùng. Tuy vậy, trong bối cảnh thủ đoạn liên tục biến hóa, ý thức tự bảo vệ của mỗi cá nhân vẫn là “lá chắn” quan trọng nhất.

Nguyễn Giang