Nghiên cứu - Trao đổi

Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, được Bộ Chính trị ban hành đầu năm 2026, không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài của khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN), mà quan trọng hơn, đặt lại vai trò, phương thức vận hành và sứ mệnh dẫn dắt của khu vực này trong bối cảnh nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào đổi mới sáng tạo, thị trường và năng lực nội sinh.

Khác với cách tiếp cận thiên về “giữ vai trò chủ đạo” theo nghĩa bao trùm như trước đây, Nghị quyết 79-NQ/TW cho thấy một sự điều chỉnh tư duy rõ nét kinh tế nhà nước phải mạnh hơn về chất lượng, hiệu quả và năng lực kiến tạo, thay vì mở rộng về quy mô hay can thiệp sâu vào các không gian mà thị trường có thể đảm đương.

Theo GS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, Nghị quyết 79-NQ/TW đã làm rõ lại nội hàm của khái niệm “vai trò chủ đạo, dẫn dắt” của kinh tế nhà nước, đây là khái niệm từng gây nhiều tranh luận trong thực tiễn.

Chủ đạo, theo ông, trước hết là vai trò trụ cột ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế như an ninh năng lượng, an ninh tài chính, an ninh lương thực. Quan trọng hơn, vai trò dẫn dắt thể hiện ở việc đi trước, mở đường trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, dài hạn – nơi khu vực tư nhân không đủ nguồn lực, không muốn hoặc không thể đầu tư.

Khi DNNN tập trung đầu tư vào hạ tầng, năng lượng, công nghệ lõi hay các ngành công nghiệp nền tảng, giá trị không chỉ nằm ở hiệu quả trực tiếp của từng dự án, mà còn ở hiệu ứng lan tỏa, kích hoạt chuỗi cung ứng, tạo đơn hàng dài hạn, mở ra không gian hợp tác công – tư và kéo khu vực tư nhân cùng phát triển.

Trước những lo ngại cho rằng Nghị quyết 79-NQ/TW có thể khiến kinh tế nhà nước “lấn át” khu vực tư nhân, GS Trần Thọ Đạt cho rằng đây là cách hiểu chưa đầy đủ. Nghị quyết đã khẳng định rõ nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật giữa các khu vực kinh tế, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.

Thực tế, nếu DNNN thực hiện tốt vai trò nền tảng, đầu tư hạ tầng, ổn định thị trường, phát triển công nghệ cốt lõi thì không gian cho khu vực tư nhân sẽ được mở rộng, chứ không bị thu hẹp. Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không đối lập, mà bổ sung và nâng đỡ lẫn nhau trong một cấu trúc phát triển cân bằng, bền vững.

Ở góc độ thể chế và pháp lý, Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chủ tịch Công ty Luật DVL Lawfirm nhấn mạnh, tính “dẫn dắt” của kinh tế nhà nước không nên hiểu là mở rộng sở hữu hay bao phủ thêm thị trường, mà là tạo lập và mở rộng thị trường theo hướng minh bạch, có chuẩn mực và có khả năng dự báo.

Theo ông, sự dẫn dắt này cần được thể hiện bằng những cơ chế cụ thể. Trước hết là các “dự án neo” trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu. Khi DNNN triển khai các dự án lớn, ổn định và dài hạn, sẽ tạo ra nhu cầu bền vững về hàng hóa, dịch vụ và công nghệ, từ đó mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia cung ứng.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và vận hành các chuẩn công nghệ, chuẩn dữ liệu, chuẩn kỹ thuật và chuẩn dịch vụ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Khi “chuẩn” được thiết lập, doanh nghiệp tư nhân sẽ có nền tảng để phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường, thay vì phải tự xoay xở trong những không gian manh mún, thiếu chuẩn mực.

Một trụ cột khác là phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng trong nước, thông qua các chương trình phát triển nhà cung cấp, KPI nội địa hóa, đặt hàng công nghệ và cơ chế tài chính hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Đây là cách để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công hoặc cung ứng cấp thấp.

Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung, yếu tố thường bị bỏ qua nhưng có ý nghĩa quyết định chính là minh bạch và kỷ luật thị trường. Khi DNNN tuân thủ chuẩn quản trị, minh bạch thông tin và kỷ luật tài chính, chi phí “không chính thức” giảm xuống, niềm tin thị trường tăng lên và chính khu vực tư nhân là đối tượng hưởng lợi lớn nhất.

Nhìn ở tầm chiến lược dài hạn, TS Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, cho rằng Nghị quyết 79-NQ/TW thực chất là một cuộc “cải cách kép”, vừa nâng cấp nội lực của doanh nghiệp nhà nước, vừa tái định nghĩa vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại, định hướng xã hội chủ nghĩa.

Với Nghị quyết 79-NQ/TW, DNNN được kỳ vọng sẽ không còn dàn trải, “làm tất cả mọi việc”, mà tập trung đúng vai trò dẫn dắt và kiến tạo, đúng nghĩa là lực lượng “sếu đầu đàn” của nền kinh tế.

“Thay vì cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân ở những lĩnh vực thị trường có thể đảm đương, DNNN được kỳ vọng sẽ tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực then chốt, đòi hỏi vốn lớn, thời gian dài và mức độ rủi ro cao như hạ tầng, năng lượng, tài chính và công nghệ chiến lược. Trên nền tảng đó, doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò hạt nhân hình thành hệ sinh thái, tạo hạ tầng và đơn đặt hàng để kéo doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước”, chuyên gia này nhấn mạnh.

Bài: Yến Nhung - Ảnh: Quốc Tuấn