Khởi nghiệp

Đây là chia sẻ của ông Vũ Thanh Thắng – Chủ tịch Công ty cổ phần AIZ - Đồng sáng lập Công ty cổ phần An ninh mạng SCS với Diễn đàn Doanh nghiệp.

- Theo ông, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về AI, chuyển giao công nghệ và tài sản trí tuệ trong năm 2025 có ý nghĩa như thế nào trong việc tạo động lực cho doanh nghiệp “dám ứng dụng, dám đầu tư” vào công nghệ mới thay vì chỉ dừng ở thử nghiệm?

Có thể xem năm 2025 là một năm cực kỳ đặc biệt đối với cộng đồng công nghệ nói chung và các công ty công nghệ nói riêng tại Việt Nam. Đó là, chúng ta đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo và công nhận tài sản trí tuệ như những tài sản hữu hình khác. Đây là một điểm mấu chốt quan trọng nhất được tháo gỡ đối với các công ty hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Trước đây, các tài sản trí tuệ, dữ liệu… chưa được xem như các tài sản hữu hình. Chính vì vậy, những công ty công nghệ khi sử hữu những loại tài sản này sẽ có rủi ro rất lớn. Đặc biệt, khi các công ty công nghệ này không thể sử dụng các loại tài sản trí tuệ này để có thể tiếp cận tín dụng ngân hàng, trong khi nguồn tiền đầu tư cho nghiên cứu phát triển R&D thường rất lớn.

Điều này sẽ dẫn tới các công ty khoa học công nghệ sẽ rất “dè dặt” trong việc đầu tư mạnh vào R&D dẫn tới sức cạnh tranh về công nghệ của các công ty này sẽ bị suy giảm so với các đối thủ đến từ nước ngoài. Có thể nói bắt đầu từ nay, các doanh nghiệp “dám ứng dụng, dám đầu tư” khi họ thấy được đường đi rõ ràng và điểm dừng an toàn. Năm 2025 đã tạo ra bước ngoặt cụ thể: công nghệ mới không còn là vùng xám pháp lý, mà trở thành một không gian đầu tư có thể tính toán được rủi ro và lợi ích, từ đó thúc đẩy đổi mới thực chất thay vì chỉ dừng ở thử nghiệm.

Tuy nhiên, để các quy định về AI, chuyển giao công nghệ và tài sản trí tuệ thực sự đi vào đời sống kinh tế thì đầu tiên phải xuất phát từ thực tế. Điều này có nghĩa là các nhà làm luật phải quan sát thực tế các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của luật đang vận hành như thế nào, để từ đó đưa ra các văn bản dưới luật là các thông tư, nghị định hướng dẫn một cách cụ thể. Đây là điều kiện tiên quyết để giúp luật có thể đi ngay vào đời sống kinh tế.

Thứ hai, cơ quan quản lý cần chuyển vai trò từ kiểm soát sang bảo đảm, hiểu đúng công nghệ, cho phép thử nghiệm có kiểm soát sandbox và bảo vệ doanh nghiệp làm đúng tinh thần đổi mới.

Ngoài ra, doanh nghiệp phải chủ động coi AI và tài sản trí tuệ là tài sản chiến lược, đầu tư bài bản, chuẩn hóa quản trị và đo hiệu quả bằng tăng trưởng thực tế. Khi ba yếu tố này đồng thời vận hành, chính sách sẽ không dừng ở văn bản, mà trở thành động lực tăng trưởng thực chất cho nền kinh tế.

- Đối với cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, khi các hành lang pháp lý đã được hoàn thiện, ông kỳ vọng điều gì sẽ thay đổi rõ nét nhất trong khả năng hình thành startup công nghệ, gọi vốn và thương mại hóa ý tưởng tại Việt Nam?

Có thể nói Luật Trí tuệ nhân tạo, kết hợp cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW đã tạo ra một cú hích lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Thay đổi rõ nét nhất với cộng đồng startup công nghệ là “ý tưởng có thể trở thành tài sản, và tài sản có thể gọi vốn”. Đây là điểm cực kỳ quan trọng để định giá các công ty hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ và AI. Nơi những ý tưởng lớn của các startup công nghệ nhờ định giá mà có cơ hội phát triển và thành công.

Chính vì sự định giá được tài sản trí tuệ, các mô hình AI, dữ liệu… các startup sẽ tự tin phát triển các công nghệ lõi, thay vì chỉ làm các sản phẩm có tính bề nổi để thử nghiệm thị trường. Điều này sẽ dẫn tới khả năng gọi vốn của các startup sẽ được cải thiện đáng kể, khi nhà đầu tư có cơ sở pháp lý để thẩm định, định giá và nắm giữ tài sản trí tuệ một cách minh bạch.

Khi có khung hành lang pháp lý rõ ràng, quá trình thương mại hóa ý tưởng sẽ nhanh và thực chất hơn, nhờ các cơ chế chuyển giao, cấp quyền công nghệ rõ ràng, cho phép startup mở rộng thị trường, hợp tác với doanh nghiệp lớn và khu vực công mà không vướng rào cản pháp lý, tạo nền tảng cho những startup đủ sức cạnh tranh và tăng trưởng bền vững.

- Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, startup Việt cần chuẩn bị những gì ngay từ giai đoạn đầu để vừa tuân thủ các khung pháp lý mới, vừa tận dụng chúng như một lợi thế khi mở rộng thị trường và kết nối với nhà đầu tư quốc tế, thưa ông?

Chúng ta biết trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, các startup ở Việt Nam cũng phải cạnh tranh sòng phẳng với các startup toàn cầu. Do đó, các startup Việt phải tận dụng tốt các chính sách của Chính phủ và cần coi khung pháp lý mới không phải là rào cản, mà là một phần của năng lực cạnh tranh ngay từ ngày đầu.

Chính vì vậy, các startup Việt cần phải nâng cao năng lực quản lý các tài sản trí tuệ như đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ sớm, đồng thời coi việc tạo ra tài sản trí tuệ và bảo hộ tài sản trí tuệ là một chiến lược phát triển để tạo niềm tin đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Ngoài ra, startup Việt cũng phải nâng cao năng lực quản lý rủi ro công nghệ, đặc biệt chủ động đáp ứng các chuẩn mực về dữ liệu, AI có trách nhiệm và bảo mật. Đây là tấm hộ chiếu để các startup Việt tiếp cận các thị trường khu vực và toàn cầu.

Cuối cùng, năng lực thương mại hóa xuyên biên giới cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Startup Việt phải xây dựng sản phẩm, mô hình kinh doanh và cấu trúc hợp tác đủ linh hoạt để mở rộng ra nhiều thị trường, thay vì chỉ tối ưu cho thị trường nội địa. Khi coi tuân thủ pháp lý là chuẩn mực vận hành, startup sẽ nâng cao uy tín, mở rộng không gian phát triển và thu hút dòng vốn quốc tế một cách bền vững.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Yến Nhung thực hiện