24h

Theo đó, hơn 100 bị cáo sẽ phải hầu tòa trong vụ án làm giả phiếu kết quả kiểm nghiệm sản phẩm với quy mô được xem là lớn nhất từ trước đến nay. Con số hơn 220.000 phiếu kiểm nghiệm “không mẫu” không chỉ gây choáng váng về mức độ sai phạm, mà còn đặt ra những câu hỏi nhức nhối về hiệu quả của hệ thống kiểm soát chất lượng hàng hóa, một lĩnh vực vốn được coi là “lá chắn” bảo vệ người tiêu dùng.

Theo cáo trạng, trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025, Công ty TNHH Khoa học TSL và Công ty CP Khoa học Công nghệ Avatek đã tổ chức phát hành hàng trăm nghìn phiếu kết quả thử nghiệm không đúng quy trình. Nhiều phiếu được lập ra mà không hề có việc lấy mẫu thực tế; một số khác bị chỉnh sửa chỉ tiêu nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Các phiếu kiểm nghiệm này được sử dụng để hoàn thiện hồ sơ công bố sản phẩm, xin cấp phép lưu hành, hoặc làm căn cứ chứng minh sản phẩm đạt các tiêu chuẩn chất lượng theo quy định. Cơ quan tố tụng xác định, tổng số phiếu kiểm nghiệm giả do hai doanh nghiệp này phát hành lên tới hơn 220.000 chứng từ, liên quan tới gần 13.000 tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trên phạm vi nhiều tỉnh, thành, với số tiền thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng.

Điều đáng lo ngại là các phiếu kiểm nghiệm giả không tồn tại bên lề thị trường, mà lại được sử dụng trong các thủ tục hành chính hợp pháp, trở thành căn cứ để sản phẩm lưu thông. Khi một chứng từ mang tính khoa học bị làm giả nhưng vẫn được thừa nhận trong quy trình quản lý, toàn bộ chuỗi kiểm soát chất lượng phía sau gần như bị vô hiệu hóa.

Theo các chuyên gia pháp lý, vụ việc không chỉ gây tổn hại về kinh tế mà còn làm xói mòn niềm tin vào hệ thống tiêu chuẩn, chứng nhận, một nền tảng để doanh nghiệp làm ăn chân chính cạnh tranh công bằng. Khi gian lận chứng từ trở thành “dịch vụ”, những doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ quy trình lại rơi vào thế bất lợi.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, đây là dạng vi phạm đặc biệt nguy hiểm, bởi không chỉ dừng ở hành vi làm giả tài liệu mà còn trực tiếp làm sai lệch hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Theo Luật sư Nhung, khi kết quả kiểm nghiệm, vốn là căn cứ khoa học để bảo đảm an toàn sản phẩm bị “đặt hàng”, rủi ro không còn nằm ở một doanh nghiệp cụ thể mà lan sang toàn bộ xã hội.

Luật sư Lê Thị Nhung cũng nhấn mạnh, trách nhiệm trong vụ án này cần được nhìn nhận ở phạm vi rộng hơn cá nhân trực tiếp làm giả chứng từ. Cơ chế chỉ định, giám sát và hậu kiểm đối với các đơn vị kiểm nghiệm cần được xem xét nghiêm túc. Nếu không có những kẽ hở trong quản lý, việc phát hành hàng trăm nghìn phiếu kiểm nghiệm giả trong nhiều năm là khó có thể xảy ra.

Theo đánh giá của Luật sư Nhung, vụ án cho thấy rõ yêu cầu phải rà soát lại toàn bộ cơ chế xã hội hóa hoạt động kiểm nghiệm. Xã hội hóa không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, khi trao quyền cho các tổ chức ngoài nhà nước, Nhà nước càng phải tăng cường các công cụ kiểm tra, giám sát, truy xuất dữ liệu và chế tài đủ mạnh để ngăn chặn việc lợi dụng chính sách.

Phiên tòa sắp tới vì thế không chỉ nhằm xác định trách nhiệm hình sự của các bị cáo, mà còn mang ý nghĩa như một phép thử đối với quyết tâm lập lại kỷ cương trong lĩnh vực kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng.

“Nếu sau vụ án này không có những điều chỉnh kịp thời về chính sách và cơ chế giám sát, nguy cơ tái diễn các “đường dây phiếu kiểm nghiệm giả” dưới hình thức khác là điều hoàn toàn có thể xảy ra”, Luật sư Nhung chia sẻ.

Nguyễn Giang