Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Đo lường: Thúc đẩy hội nhập và phát triển
Trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là yêu cầu khách quan.
Mặc dù đã đem đến những kết quả tích cực trong công tác đo lường, tuy nhiên, Luật Đo lường 2011 được cho vẫn còn một số điểm chưa phù hợp khi chưa làm rõ vai trò của đo lường khoa học và đo lường ứng dụng; chưa đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ thống đo lường quốc gia; thiếu cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số trong đo lường; một số quy định chưa phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, còn chồng chéo và thủ tục phức tạp.
Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt, chuyển đổi số là phương thức phát triển mới, trong đó tiêu chuẩn đo lường chất lượng giữ vai trò nền tảng, hạ tầng kỹ thuật quan trọng bảo đảm tính tin cậy, minh bạch, kết nối và hội nhập của nền kinh tế số, xã hội số.
Chỉ thị số 38-CT/TW ngày 30/7/2024 của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia đến năm 2030 và những năm tiếp theo đã nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Trước yêu cầu mới của thực tiễn phát triển, và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số, kinh tế xanh và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc sửa đổi Luật để thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng, đồng bộ hệ thống pháp luật hiện hành được cho là yêu cầu khách quan để thúc đẩy hội nhập và phát triển.
Theo đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam, qua thực tiễn thi hành, công tác quản lý đo lường trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân và doanh nghiệp như điện, nước, xăng dầu, thương mại, y tế từng bước đi vào nền nếp; độ chính xác, minh bạch trong giao dịch và thanh toán được nâng cao; hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo từng bước được xã hội hóa, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kỷ cương pháp luật.
Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, thực tiễn thi hành Luật Đo lường cũng cho thấy một số quy định chưa theo kịp yêu cầu quản lý mới, nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại chính quyền địa phương và yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương trong quản lý đo lường…
Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Góp ý sửa đổi Luật, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề nghị, cần có quy định theo hướng áp dụng cơ chế công nhận kết quả thử nghiệm mẫu của các tổ chức thử nghiệm nước ngoài phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế để miễn, giảm thử nghiệm phê duyệt mẫu; miễn phê duyệt mẫu trong trường hợp phương tiện đo nhóm 2 được nhập khẩu nhỏ lẻ theo dự án đầu tư hoặc nhập khẩu đồng bộ theo dây chuyền công nghệ, không ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, môi trường và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và cộng đồng; miễn phê duyệt mẫu đối với các đơn vị nhập khẩu cùng kiểu phương tiện đo đã được phê duyệt.
Còn theo đại diện Trung tâm Kiểm định, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an, trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, yêu cầu quản trị nhà nước dựa trên dữ liệu ngày càng rõ nét, đo lường không chỉ là “đo đúng”, mà còn là đo có căn cứ, có truy xuất, có thừa nhận, phục vụ trực tiếp hiệu lực quản lý và chất lượng quyết định.
Vì vậy, cần sửa đổi một số điều của Luật Đo lường nhằm xác định danh mục ưu tiên theo tiêu chí: Tần suất sử dụng cao, tác động trực tiếp đến xử lý vi phạm và an toàn xã hội, yêu cầu truy xuất chặt chẽ. Trước mắt, tiếp tục hoàn thiện và cập nhật quy trình đối với các nhóm đang triển khai rộng như phương tiện đo nồng độ cồn, phương tiện đo tốc độ; đồng thời mở rộng dần với các nhóm đo liên quan an toàn - môi trường - kỹ thuật nghiệp vụ.
Cùng với các vấn đề đã nêu, góp ý sửa đổi Luật, một số ý kiến cũng đề xuất, cần quy định chi tiết về cơ chế phân quyền, phân cấp quản lý nhà nước về đo lường cho địa phương, kèm theo các quy định về nguồn lực tương ứng. Bên cạnh đó, cần quy định về hạ tầng dữ liệu đo lường làm cơ sở pháp lý để phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ yêu cầu cải cách hành chính và số hóa.
Được biết, việc sửa đổi Luật Đo lường dự kiến tập trung vào 3 nhóm chính sách trọng tâm gồm: Hoàn thiện hệ thống đo lường khoa học, phát triển đo lường ứng dụng, lấy doanh nghiệp làm chủ thể trung tâm; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động đo lường nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, sản xuất - kinh doanh, thương mại và tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế số; tăng cường phân cấp, phân quyền, kiến tạo năng lực đo lường từ cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.