Pháp luật

Với mong muốn kết nối doanh nghiệp với các cơ quan quản lý trong phòng, chống hàng giả, hàng nhái, lành mạnh hoá hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn”.

Tham dự Diễn đàn có ông Võ Tân Thành – Phó Chủ tịch VCCI; ông Nguyễn Hữu Nam – Phó Giám đốc VCCI-HCM; bà Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP HCM; bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương); bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP HCM; bà Nguyễn Thị Ngọc Trang – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người Tiêu dùng Việt Nam; ông Nguyễn Văn Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Hương liệu Tinh dầu Mỹ phẩm Việt Nam; ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ TP Hà Nội; PGS, TS Trương Ngọc Nãi - Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm thuốc TP HCM; ông Nguyễn Đình Tùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam; bà Nguyễn Thúy Vi - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bông sợi Việt Nam; ông Trần Ngân Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Tây Ninh; bà Nguyễn Thị Thương - Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam; ông Nguyễn Phương Sơn – Giám đốc truyền thông Công ty Amway Việt Nam; ông Nguyễn Thuận Đạt - Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh (DAFC), đại diện Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG).

Về phía ban tổ chức có sự tham dự của Nhà báo Nguyễn Tiến Dũng – Phó Tổng biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Nhà báo Phạm Hùng - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp. Đặc biệt, Diễn đàn có sự tham gia của lãnh đạo, đại diện các sở ngành, các tổ chức, các doanh nghiệp…

Các sàn thương mại điện tử vừa thúc đẩy giao thương nhưng cũng xuất hiện nhiều hành vi gian lận thương mại tinh vi. Cuộc chiến giữa các doanh nghiệp làm ăn chân chính với vấn nạn hàng giả, hàng nhái và kinh doanh trái phép đang bước vào một giai đoạn mới, nơi mà những quy định pháp luật truyền thống đang đứng trước đòi hỏi phải được thực thi bằng sức mạnh của công nghệ.

Tại Diễn đàn, ông Nguyễn Phương Sơn – Giám đốc Đối ngoại Amway Việt Nam - đã chia sẻ những trải nghiệm thực tế trong ngành bán hàng trực tiếp. Ông khẳng định một nguyên tắc cốt lõi trong mô hình của Amway là công ty chỉ phân phối sản phẩm duy nhất qua hệ thống trung tâm chức năng và một website chính thức, tuyệt đối không ủy quyền cho bất kỳ đại lý hay cá nhân nào đăng bán trên các sàn thương mại điện tử.

Tuy nhiên, chỉ cần một thao tác tìm kiếm đơn giản, hàng nghìn sản phẩm của hãng vẫn hiện diện công khai trên các nền tảng trực tuyến lớn. Đây không đơn thuần là hành vi vi phạm quy tắc hoạt động của công ty mà còn là một lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng. Những cá nhân này đã cố tình lờ đi cam kết khi ký hợp đồng là không được phép kinh doanh trên môi trường kỹ thuật số, từ đó tạo ra một thị trường trôi nổi đầy rủi ro.

Dưới góc nhìn pháp lý, theo ông Sơn, việc kinh doanh này gây ra những hệ lụy trực diện cho người tiêu dùng. Khi mua hàng từ những nguồn không chính thống này, khách hàng hoàn toàn bị tước bỏ những quyền lợi bảo vệ cơ bản mà luật pháp và doanh nghiệp đã thiết lập. Trong ngành bán hàng trực tiếp, người mua có quyền đổi trả sản phẩm trong vòng 30 đến 45 ngày và được hoàn tiền nếu chưa sử dụng.

Tuy nhiên, khi giao dịch qua các sàn trung gian không có hóa đơn chính thức, quyền lợi ưu việt này bỗng chốc trở nên vô nghĩa. Chưa dừng lại ở đó, việc tự ý sử dụng hình ảnh, nhãn hiệu đã được bảo hộ toàn cầu của tập đoàn để quảng bá sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm còn là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm các quy định về xác nhận nội dung quảng cáo của cơ quan y tế.

"Mặc dù Nghị định 85 đã quy định các sàn phải gỡ bỏ thông tin vi phạm trong vòng 24 giờ sau khi nhận được yêu cầu, nhưng ông Sơn cho rằng thực tế triển khai còn rất chậm chạp và mang tính đối phó. Trong năm qua, dù nỗ lực gỡ bỏ được hàng trăm link vi phạm nhưng con số đó chẳng thấm vào đâu so với gần 8.000 sản phẩm vi phạm mà doanh nghiệp tự rà soát được. Quy trình báo cáo thủ công hiện nay đang khiến doanh nghiệp hụt hơi trong cuộc đuổi bắt với những kẻ gian lận", ông Nguyễn Phương Sơn chia sẻ.

Ông cũng mong các cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn cụ thể về cơ chế phối hợp và phản hồi nhanh giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Tiếp theo là đề nghị các sàn thương mại điện tử xây dựng cơ chế loại trừ tự động dựa trên các từ khóa liên quan đến sản phẩm của chúng tôi để ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu, tránh việc hàng hóa đã bán ra thị trường rồi mới đi xử lý. Và cuối cùng là cần có cơ chế phản hồi và xử lý nhanh chóng các báo cáo vi phạm mà không cần phải chờ đợi những quy trình hành chính quá kéo dài.

Còn theo bà Tạ Dịu Thương – Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam, việc gỡ bỏ một vài đường link vi phạm chỉ như là một muối bỏ bể, bởi lẽ khi một đường link bị xóa đi, các đối tượng gian lận có thể ngay lập tức khởi tạo hàng chục, hàng trăm đường link khác hoặc sử dụng các đồ cơ để tiếp tục đẩy hàng lên sàn. Tốc độ sinh sôi của các gian hàng vi phạm nhanh đến mức các phương pháp hậu kiểm thủ công không bao giờ có thể đuổi kịp. Điều này đặt ra một yêu cầu cấp bách về việc phải thay đổi hoàn toàn cách thức quản lý từ hậu kiểm sang kiểm soát ngay tại cửa ngõ của sàn.

Bà Thương nhấn mạnh rằng, song song với việc thực hiện định danh người bán theo quy định mới, chúng ta cần phải trang bị những công cụ công nghệ đủ mạnh để xem xét và ngăn chặn nội dung ngay từ đầu. Một trong những giải pháp khả thi là thiết lập một bộ lọc dựa trên danh mục các từ khóa và thương hiệu đã được cơ quan nhà nước xác nhận và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

"Nếu một chủ thể kinh doanh không có giấy phép hoặc không được ủy quyền mà cố tình sử dụng những từ khóa đã được bảo vệ, hệ thống phải tự động ngăn chặn việc hiển thị thông tin. Cơ chế này sẽ hoạt động giống như một chiếc màng lọc thông minh, giúp làm sạch dữ liệu của sàn trước khi chúng tiếp cận tới người tiêu dùng", bà Tạ Dịu Thương đánh giá.

Đồng thời, theo phân tích của bà Thương, việc dựa vào cơ chế thông báo và xem xét như hiện nay tốn quá nhiều thời gian và không còn phù hợp với quy mô khổng lồ của thương mại điện tử hiện đại. Doanh nghiệp không thể mãi đóng vai trò là người đi rà soát hộ cho các sàn, trong khi các nền tảng trung gian lại được hưởng lợi từ lưu lượng truy cập nhưng lại chậm trễ trong trách nhiệm giám sát.

Việc áp dụng công cụ tự động không chỉ bảo vệ các thương hiệu lớn khỏi sự cạnh tranh bất bình đẳng mà còn giúp các sàn thương mại điện tử nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu của chính mình. Sự kết hợp giữa định danh chủ thể và bộ lọc nội dung tự động chính là chìa khóa để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn. Những đề xuất này cho thấy luật pháp trong kỷ nguyên số không thể tách rời công nghệ. Các quy định về xử phạt hành chính hay trách nhiệm của sàn giao dịch cần phải được cụ thể hóa bằng các tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc.

"Khi mà hàng giả, hàng nhái có thể được nhân bản chỉ bằng một cú click chuột, thì các biện pháp ngăn chặn cũng phải mang tính tức thời và tự động. Việc thiết lập một cơ chế phối hợp nhanh giữa doanh nghiệp và các nền tảng, dựa trên hạ tầng dữ liệu dùng chung về sở hữu trí tuệ, sẽ là nền móng để xây dựng lại niềm tin thị trường vốn đang bị rạn nứt", bà Tạ Dịu Thương nhấn mạnh thêm.

Đình Đại - Minh Quân