Ô tô - Xe máy

Theo dữ liệu mới công bố của RhoMotion, pin lithium-sắt photphat (LFP) đã chiếm hơn một nửa tổng số pin được triển khai trên xe điện toàn cầu, phản ánh sự thay đổi căn bản trong ưu tiên công nghệ, chuỗi cung ứng và chiến lược cạnh tranh của toàn ngành.

Trong nhiều năm, pin niken-mangan-coban (NMC) được xem là lựa chọn mặc định của các hãng xe, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu. Ưu thế lớn nhất của pin NMC nằm ở mật độ năng lượng cao, cho phép xe điện đạt quãng đường di chuyển dài hơn trong cùng một kích thước pin. Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng pin niken được hình thành sớm, tạo nền tảng cho sản xuất quy mô lớn và thương mại hóa nhanh chóng.

Tuy nhiên, những lợi thế này đi kèm với chi phí cao và rủi ro ngày càng rõ nét. Niken và coban là các kim loại đắt đỏ, chịu biến động giá mạnh và gắn với nhiều tranh cãi về môi trường, điều kiện lao động, đặc biệt tại Cộng hòa Dân chủ Congo - nơi cung cấp phần lớn nguồn coban toàn cầu. Khi xe điện bước vào giai đoạn phổ cập, áp lực giảm giá bán, yêu cầu phát triển bền vững và đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng đã khiến các nhà sản xuất pin và ô tô phải tìm kiếm hướng đi khác.

Trong bối cảnh đó, pin LFP nổi lên như một lựa chọn phù hợp hơn. Không sử dụng niken và coban, pin LFP có chi phí thấp hơn, độ ổn định nhiệt cao và tuổi thọ dài. Theo RhoMotion, đến năm 2025, LFP đã chính thức vượt pin NMC về quy mô sử dụng, một cột mốc mang tính lịch sử, phản ánh sự chuyển dịch ưu tiên từ việc tối đa hóa quãng đường di chuyển sang tối ưu chi phí, an toàn và khả năng mở rộng sản xuất.

Động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự trỗi dậy của pin LFP đến từ Trung Quốc. Các nhà sản xuất pin và ô tô Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào công nghệ này trong nhiều năm, tận dụng lợi thế về chi phí, quy mô sản xuất và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng. Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 11/2025, hơn 80% xe điện bán ra tại Trung Quốc được trang bị pin LFP.

Không chỉ giới hạn ở thị trường nội địa, làn sóng pin LFP từ Trung Quốc đang nhanh chóng lan ra toàn cầu. Châu Âu và châu Á (ngoài Trung Quốc) chiếm khoảng 75% mức tăng trưởng pin LFP toàn cầu trong năm qua, chủ yếu nhờ sự mở rộng của xe điện Trung Quốc. Theo dữ liệu Bloomberg trích dẫn từ Dataforce, các hãng xe Trung Quốc đã chiếm 12,8%.

Ở thượng nguồn, CATL tiếp tục giữ vai trò doanh nghiệp dẫn đầu thị trường pin LFP toàn cầu. Ước tính khoảng một phần ba số xe điện bán ra trên thế giới trong năm 2025 sử dụng pin do CATL sản xuất. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của ngành xe điện toàn cầu vào chuỗi cung ứng pin do Trung Quốc kiểm soát.

Một trong những rào cản lớn nhất của pin LFP trước đây là mật độ năng lượng thấp, khiến quãng đường di chuyển bị hạn chế. Tuy nhiên, nhược điểm này đang dần được khắc phục nhờ các giải pháp kỹ thuật mới. Thay vì đóng pin thành từng khối rời, các hãng xe tích hợp trực tiếp cell pin vào bộ pin hoặc khung xe, nhờ đó tận dụng không gian tốt hơn và chứa được nhiều pin hơn. Cùng với việc cải tiến vật liệu bên trong pin, hiệu suất và khả năng hoạt động của pin cũng được nâng lên rõ rệt.

Nhờ đó, xe điện sử dụng pin LFP ngày nay hoàn toàn có thể đáp ứng tốt nhu cầu di chuyển hàng ngày của đa số người dùng, đặc biệt ở đô thị, với chi phí thấp hơn và độ an toàn cao hơn. Điều này lý giải vì sao nhiều hãng xe lớn, kể cả tại châu Âu, đã bắt đầu chấp nhận LFP cho các mẫu xe chiến lược.

Dù vậy, sự trỗi dậy của pin LFP không đồng nghĩa pin niken sẽ bị thay thế hoàn toàn. Các dòng pin NMC hoặc pin hàm lượng niken cao vẫn giữ vai trò quan trọng ở phân khúc xe cao cấp, xe hiệu suất cao hoặc cần quãng đường di chuyển dài. Thị trường pin xe điện vì thế đang đi theo hướng phân hóa rõ rệt, với LFP trở thành “xương sống” của phân khúc phổ thông, còn pin niken phục vụ các nhu cầu đặc thù.

Ở góc độ địa chính trị, việc Bắc Mỹ là khu vực hiếm hoi ghi nhận sự sụt giảm trong triển khai pin LFP năm 2025 cho thấy công nghệ pin không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn gắn chặt với chính sách công nghiệp và thương mại. Các rào cản thuế quan và yêu cầu về nguồn gốc vật liệu theo Đạo luật Giảm Lạm phát (IRA) đã làm chậm xu hướng chuyển dịch tại Mỹ, dù khó có thể đảo ngược xu thế toàn cầu.

Liên hệ với Việt Nam, sự phổ biến của pin LFP mang lại nhiều lợi thế cho quá trình điện hóa giao thông. Với hạ tầng sạc còn đang hoàn thiện, nhu cầu di chuyển hàng ngày không quá dài và sự nhạy cảm về giá của người tiêu dùng, pin LFP an toàn, bền bỉ và chi phí thấp phù hợp với điều kiện thị trường trong nước. Xu hướng này cũng mở ra cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xe điện, từ lắp ráp, tích hợp pin đến phát triển hệ sinh thái xe điện đô thị trong giai đoạn tới.

Thanh Trà