Nghiên cứu - Trao đổi
Thí điểm thị trường tài sản mã hóa: Bài toán thể chế và quản trị rủi ro
Theo chuyên gia, chỉ khi khuôn khổ pháp lý linh hoạt đi cùng kỷ luật thị trường và năng lực quản trị rủi ro, mô hình thí điểm thị trường tài sản mã hóa mới có thể phát huy hiệu quả.
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lớn đối với thị trường tài sản số Việt Nam, đặc biệt sau khi Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ra đời, chính thức cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Trong đó, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa đang nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giới chuyên môn, khi được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế số tại Việt Nam.
Tuy vậy, theo giới chuyên môn, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc cho phép hay không cho phép, mà ở cách thức tổ chức thực thi sao cho vừa khuyến khích đổi mới, vừa bảo đảm an toàn tài chính và trật tự thị trường.
Ở góc độ pháp lý, TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM để việc thí điểm thị trường tài sản mã hóa được triển khai hiệu quả, Việt Nam cần một cơ chế phối hợp liên ngành linh hoạt. Cơ chế này nên tuân thủ nguyên tắc "một cửa" về chính sách nhưng "đa ngành" về chuyên môn giám sát.
Trước tiên, cần thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành thường trực do Bộ Tài chính chủ trì, với sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước, và các cơ quan an ninh mạng như Bộ Công an... Chức năng chính của Ban là thống nhất quan điểm pháp lý, phê duyệt khung rủi ro và chỉ đạo xử lý nhanh chóng các sự cố liên ngành như sự cố bảo mật hoặc vi phạm AML/CFT... qua đó giúp mọi quyết định chính sách được đồng bộ, tránh tình trạng mỗi cơ quan đưa ra quy định riêng biệt gây bế tắc.
Bên cạnh đó, để ngăn chặn sự chồng chéo, các cơ quan cần được phân định rõ ràng trách nhiệm quản lý theo chuyên môn: Bộ Tài chính (thông qua Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) sẽ tập trung vào quản lý thị trường và tài sản (cấp phép sàn, niêm yết, giao dịch, thuế); Ngân hàng Nhà nước sẽ giám sát các vấn đề liên quan đến tiền tệ và tuân thủ (AML/CFT, thanh toán VND), đóng vai trò bảo vệ ổn định tài chính; Bộ Công an sẽ chuyên trách về an ninh mạng và bảo mật hệ thống (kiểm tra chuẩn an toàn cấp độ 4, điều tra tội phạm công nghệ cao).
Ngoài ra, cần xây dựng một nền tảng kỹ thuật số chung để 5 sàn thí điểm báo cáo dữ liệu theo thời gian thực hoặc định kỳ. Mỗi cơ quan được phân quyền truy cập theo chức năng, giúp quản lý thống nhất, phản ứng nhanh và giảm tối đa thủ tục hành chính trong một thị trường có tốc độ thay đổi cao như tài sản mã hoá.
Đồng quan điểm các chuyên gia cho rằng, để Nghị quyết 05/2025/NQ-CP được triển khai hiệu quả, Nhà nước cần song song xây dựng khung pháp lý linh hoạt, cơ chế giám sát rủi ro theo thời gian thực, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, phổ biến kiến thức để nhà đầu tư nhận diện đúng bản chất tài sản mã hóa. Chỉ khi kỷ luật thị trường và năng lực của các chủ thể cùng được nâng lên, mô hình thí điểm mới có thể phát huy tác dụng mà không tạo ra những cú sốc cho hệ thống tài chính.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Khuất Bích Thủy, Giám đốc Pháp lý và Cấp phép của Tether tại Việt Nam cho rằng, khi thị trường tài sản số bước vào giai đoạn phát triển chính thống, minh bạch và tuân thủ sẽ không còn là lựa chọn, mà trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.
Theo bà Thủy, nguồn nhân lực trong lĩnh vực tài sản mã hóa cũng cần được nâng cấp tương xứng, với tư duy toàn cầu, khả năng tự học cao và kỷ luật nghề nghiệp nghiêm ngặt. Bên cạnh đó là các năng lực nền tảng như ngoại ngữ chuyên ngành, kiến thức về an toàn tài chính số và nhận thức đúng về quản trị rủi ro.
Được biết, để triển khai Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC ngày 20/01/2026 về việc công bố các thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực này, thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Theo Quyết định, Bộ Tài chính ban hành thí điểm ba thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực tài sản mã hóa, gồm thủ tục cấp Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa, thủ tục điều chỉnh Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa và thủ tục thu hồi Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa.
Động thái này cho thấy Việt Nam đang từng bước đưa hoạt động tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý nhà nước theo hướng thí điểm, có kiểm soát, thay vì để thị trường tự phát như giai đoạn trước. Đây không chỉ là bước đi thận trọng, mà còn là phép thử quan trọng đối với năng lực điều hành, giám sát của bộ máy quản lý trong bối cảnh kinh tế số đang phát triển nhanh chóng.