Doanh nghiệp
Kinh tế nhà nước đi trước mở đường một số “cực tăng trưởng”
Khi kinh tế nhà nước đi trước mở đường, tập trung nguồn lực vào một số “cực tăng trưởng” thì khu vực tư nhân mới tham gia sâu và phát triển mạnh hơn.
Hai Nghị quyết quan trọng về kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân được ban hành có ý nghĩa lớn trong việc tái định vị vai trò, vị trí của hai thành phần quan trọng nhằm hướng đến xây dựng nền kinh tế tự chủ. Trong đó, tại Nghị quyết số 79, kinh tế nhà nước được nhấn mạnh vai trò tiên phong, dẫn dắt, mở đường; còn Nghị quyết số 68 trước đó xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Theo TS Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, vai trò "tiên phong" và "dẫn dắt" của kinh tế nhà nước có thể hiểu là yêu cầu đi trước mở đường trong những lĩnh vực mà thị trường chưa đủ điều kiện hoặc chưa sẵn sàng tham gia một cách hiệu quả. Đặc biệt, thực tế nền kinh tế hiện nay, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% nhưng nguồn lực còn hạn chế.
Những lĩnh vực cần phát huy vai trò "tiên phong" và "dẫn dắt" của kinh tế nhà nước có tính lan tỏa lớn, đòi hỏi vốn đầu tư dài hạn, mức độ rủi ro cao nhưng lại quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. Đó là lĩnh vực nền tảng như hạ tầng chiến lược, năng lượng, công nghiệp nền tảng, dữ liệu, công nghệ lõi hay chuyển đổi số ở quy mô quốc gia.
TS Tô Hoài Nam nhấn mạnh: Chỉ khi kinh tế nhà nước chấp nhận đi trước, mở đường ở những lĩnh vực trên hay nguồn lực được tập trung cho các “cực tăng trưởng” có tính lan toả thì khu vực tư nhân mới có điều kiện tham gia sâu hơn và phát triển mạnh mẽ hơn.
Cùng nhìn nhận về nội dung này, GS TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Uỷ ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng, Nghị quyết số 79 với mục tiêu đúng, định hướng đúng. Chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định hướng đi rõ ràng để kinh tế nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt, mở đường.
Với khu vực nhà nước, nguyên tắc được đưa ra là phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Tuy nhiên, dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh.
Mối quan hệ này cần được giải quyết tốt, nếu không có thể tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Sự cạnh tranh này có thể dẫn đến hai sắc thái: cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau. GS TS Hoàng Văn Cường đề cập đến vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết quan hệ trên khi đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và tư nhân.
Theo đó, một số lĩnh vực chủ chốt, nhà nước cần nắm giữ như quản lý hàng không, hàng hải liên quan chủ quyền an ninh. Nhưng ở những lĩnh vực khác như năng lượng, tư nhân cũng có tham gia thì nhà nước cần phân định rõ vai trò của từng khu vực.
Ngay trong khu vực nhà nước cũng cần chỉ rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp và tập trung đầu tư nguồn vốn. Việc phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện, tránh dàn trải.
Ở góc nhìn khác liên quan đến thể chế, TS Tô Hoài Nam cho rằng, để kinh tế nhà nước thực hiện tốt vai trò dẫn dắt cần thay đổi cách vận hành. Bởi khi khu vực kinh tế này đã được giao nhiệm vụ đổi mới, dẫn dắt mà vẫn bị ràng buộc bởi những cơ chế quản lý rủi ro quá chặt, thiên về phòng thủ thì rất khó phát huy được tinh thần đổi mới sáng tạo.
Từ góc nhìn này, theo TS Tô Hoài Nam, vấn đề then chốt không chỉ nằm ở mục tiêu mà cái chính là cải cách thể chế nội tại. Theo đó, cần phân định giữa rủi ro tất yếu của đổi mới với sai phạm trong quản lý; phải gắn quyền hạn thực chất với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu; chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị theo chuẩn mực thị trường và trên cơ sở dữ liệu.
Ngược lại, để “kéo” khu vực tư nhân tham gia, TS Tô Hoài Nam cũng đề cập đến việc cần có khung pháp lý minh bạch, ổn định cho cơ chế đặt hàng, đấu thầu và hợp tác PPP trong các lĩnh vực dịch vụ công. Cơ chế này cần được xây dựng trên tinh thần rõ ràng để doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tính toán được hiệu quả đầu tư và rủi ro.
Kết nối chặt chẽ 2 khu vực kinh tế quan trọng chính là chúng ta đang huy động hiệu quả nguồn lực xã hội góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, thúc đẩy tăng trưởng, hướng đến xây dựng kinh tế tự chủ. Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò trụ cột về ổn định và định hướng chiến lược, khu vực tư nhân trở thành lực lượng triển khai linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả.