Chính sách - Quy hoạch

Thế giới hôm nay đang đứng trước những thay đổi có tính lịch sử, tác động sâu sắc đến sự phát triển của nhân loại khi bước vào kỷ nguyên số, kỷ nguyên sinh thái với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển vượt bậc của AI.

Từ kiến trúc đẹp đến không gian đáng sống

Kiến trúc đô thị bước vào kỷ nguyên sinh thái với kiến trúc xanh, đô thị xanh, đô thị thông minh, đô thị carbon thấp để thích ứng với thiên tai lũ lụt, ngập úng, ô nhiễm môi trường và sự tăng nhiệt ở đô thị bởi biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp trên phạm vi toàn cầu.

Kỷ nguyên sinh thái cũng sẽ làm thay đổi tư duy của các nhà lập quy hoạch truyền thống với tầm nhìn ngắn hạn chỉ từ 20-30 hay 40 năm, mà thay vào đó là các bản quy hoạch thông minh có tầm nhìn đến 100 năm hay hơn nữa với sự tham gia của AI, IoT và dữ liệu lớn, để có nhiều kịch bản thích ứng trước biến đổi khí hậu, vì cuộc sống bền vững, an toàn của con người, của cộng đồng.

Thực tế trên đặt ra cho kiến trúc sư những vấn đề phải giải quyết trong quá trình kiến tạo một ngôi nhà, một quần cư ở đô thị, nông thôn…, nơi trú ngụ của con người, của cộng đồng. Đó không phải là kiến trúc chỉ đẹp trên bản vẽ với sự trợ giúp của công nghệ số 3D, AI đầy sắc màu, lãng mạn, bay bổng, mà phải là thứ kiến trúc chạm đến trái tim của người sống trong đó, chở che những phận đời mỏng manh, dễ bị tổn thương cũng như làm cho họ dịu nỗi đau, thắp lên niềm tin và hy vọng vào cuộc sống.

Trong một thế giới đầy biến động phức tạp, kiến trúc cũng phải chịu nhiều tác động của địa chính trị, của biến đổi khí hậu. Kiến trúc vùng núi phía Bắc, miền Trung-Tây Nguyên, đô thị, quần cư ven biển khó có thể bền vững trước sức tàn phá kinh hoàng bởi lũ lụt, sạt lở đất, nước biển dâng… Các ngôi nhà ở riêng lẻ, hay quần cư được xây dựng theo kiểu kiến trúc truyền thống, nằm ở các vị trí không an toàn, thiếu khả năng chống chịu trước thiên tai, dễ bị sạt lở, bị lũ cuốn hay ngập lụt.

Kiến trúc đô thị với những tòa nhà cao tầng, bọc kính, đồ sộ, tiện nghi; một hệ thống giao thông hiện đại, với đường trên cao dầy đặc, uốn lượn như những con rắn bằng bê tông và thép khổng lồ, nhưng lúc nào cũng chật cứng phương tiện giao thông cơ giới.

Và khi đó, một câu hỏi đặt ra không phải là “kiến trúc ấy, đô thị ấy có đẹp không?” mà là “kiến trúc ấy, đô thị ấy có bền vững không, có an toàn không?”. Nói cách khác, “kiến trúc ấy, đô thị ấy có đáng sống không?”

Nâng cao chất lượng đô thị

Kiến trúc chữa lành mà bản chất sâu xa chính là mối quan hệ giữa kiến trúc và sức khỏe, ngày càng được khẳng định bởi các luận cứ khoa học và thực tiễn. Một kiến trúc riêng lẻ hay một khu đô thị mới được thiết kế theo hướng sinh thái không chỉ tiết kiệm năng lượng hay đạt hiệu quả thẩm mỹ, mà kiến trúc đó phải tạo ra môi trường sống lành mạnh cho con người. Mối quan hệ này đã trở thành hướng tiếp cận cốt lõi của kiến trúc đương đại, nơi không gian sống được nhìn nhận như cơ thể thứ hai của con người, nơi có thể nuôi dưỡng thể chất, tinh thần và các mối quan hệ xã hội, sự tương tác giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với cộng đồng và cá nhân với thiên nhiên.

Kiến trúc chữa lành là một khái niệm rộng và mang tính đa ngành. Nó không có một định nghĩa cứng nhắc hay công thức định lượng, mà đề cập đến mọi thiết kế không gian có khả năng hỗ trợ phục hồi về tinh thần, về sức khỏe cho con người, từ nhà ở, văn phòng, quán cà phê cho đến bệnh viện, nhà dưỡng lão, thiền viện, công viên… Trong đó, nhà ở và các khu đô thị được xem là loại hình quan trọng bậc nhất vì gắn bó mật thiết và lâu dài với cuộc sống hằng ngày của mỗi người.

Khác với liệu pháp y tế trực tiếp, liệu pháp kiến trúc tinh tế hơn, thông qua tác động của vật liệu, ánh sáng, màu sắc, không khí, âm thanh và tương tác thiên nhiên lên các giác quan để giảm stress và nâng cao sức khỏe.

Một khu đô thị mới mà không gian tràn ngập ánh sáng mặt trời, xanh mát bóng cây và ríu rít tiếng chim lúc ban mai sẽ đem lại không gian sống tích cực, cảm giác thanh thản, an yên, giúp tâm hồn “được chữa lành” mỗi ngày.

Ở quy mô lớn hơn, quy hoạch đô thị tốt, lấy con người làm trung tâm sẽ đảm bảo cho người dân quyền tiếp cận dễ dàng các dịch vụ thiết yếu của đời sống thông qua hệ thống giao thông công cộng thuận tiện, giảm thiểu phương tiện cá nhân (ô tô, xe máy), thúc đẩy lối sống năng động (đi bộ, đi xe đạp). Đô thị sẽ không bị ngập lụt kéo dài khi mưa bão lớn. Giao thông đường phố không bị ùn tắc, kẹt xe. Vỉa hè thông thoáng, thuận tiện cho người đi bộ. Đường phố nhiều cây xanh, tạo bóng mát, giảm nhiệt đô thị vào mùa hè, hấp thụ CO2, tăng cường Oxy.

KTS Phạm Thanh Tùng – Hội Kiến trúc sư Việt Nam