Nghiên cứu - Trao đổi

Thực tế cho thấy, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước (Nghị định 29) được đánh giá là bước đi quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn hoàn thiện khung chính sách sang vận hành thực chất thị trường carbon tại Việt Nam. Không chỉ tạo lập khuôn khổ pháp lý cho hoạt động mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, Nghị định còn đặt nền móng cho một hạ tầng kinh tế mới phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Theo bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc Công ty TNHH Kiến tạo Khí hậu xanh (GreenCIC), việc ban hành Nghị định 29 là bước đi kịp thời trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

“Tôi cho rằng việc Chính phủ ban hành Nghị định 29 là bước đi kịp thời, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang vận hành thực chất thị trường carbon tại Việt Nam. Lần đầu tiên, các hoạt động mua bán, chuyển nhượng hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được đặt trong một khuôn khổ giao dịch tập trung, có quy tắc rõ ràng và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước”, bà Loan nhấn mạnh.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đối mặt với các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và yêu cầu khắt khe từ thị trường quốc tế, việc hình thành sàn giao dịch carbon trong nước không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về tuân thủ, mà còn tạo thêm công cụ tài chính để tối ưu chi phí giảm phát thải.

“Sàn giao dịch carbon không chỉ đơn thuần là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, mà còn đóng vai trò như một hạ tầng kinh tế mới cho quá trình chuyển đổi xanh. Cơ chế giao dịch tập trung, minh bạch và có giám sát giúp giảm chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo niềm tin cho các doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư khi tham gia thị trường”, bà Loan phân tích.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, để thị trường carbon vận hành hiệu quả, yếu tố then chốt không nằm ở hoạt động giao dịch, mà ở nền tảng quản lý phát thải của doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Hồng Loan, sàn giao dịch carbon và thị trường carbon là lĩnh vực mới, đòi hỏi doanh nghiệp phải tiếp cận với tư duy dài hạn, thay vì coi đây là một hoạt động mua bán ngắn hạn nhằm tối ưu lợi ích tức thời.

“Trong giai đoạn ban đầu, điều quan trọng nhất là chuẩn bị tốt nền tảng quản lý phát thải, bao gồm hệ thống dữ liệu, năng lực kiểm kê, đo đạc – báo cáo – thẩm định (MRV) và cơ chế kiểm soát nội bộ rõ ràng đối với phát thải khí nhà kính. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia thị trường một cách chủ động và bền vững”, bà Loan khuyến nghị.

Song song với đó, doanh nghiệp không thể tiếp cận carbon như một yếu tố mang tính “tuân thủ bắt buộc” đơn thuần, mà cần đưa nội dung quản trị phát thải vào trung tâm chiến lược sản xuất – kinh doanh và đầu tư. Carbon cần được nhìn nhận như một biến số chi phí mới, tương tự chi phí năng lượng, nguyên liệu hay logistics, đòi hỏi phải được đo lường, dự báo và kiểm soát một cách chủ động. Khi xây dựng được chiến lược quản trị carbon tổng thể, doanh nghiệp sẽ tránh được tình trạng chạy theo quy định, đồng thời có thể chủ động tối ưu chi phí, cải thiện hiệu quả vận hành và nắm bắt cơ hội gia tăng giá trị từ thị trường carbon.

“Trong ngắn hạn, giai đoạn thí điểm nên được xem là cơ hội để doanh nghiệp làm quen với cơ chế vận hành, quy trình giao dịch và vai trò của các đơn vị trung gian, từ đó từng bước hoàn thiện năng lực nội bộ. Theo tôi, những doanh nghiệp tham gia sớm, làm quen thị trường sớm và chuẩn bị bài bản sẽ có lợi thế rõ rệt khi thị trường carbon bước sang giai đoạn vận hành đầy đủ và mở rộng trong thời gian tới”, Giám đốc GreenCIC nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, các chuyên gia cho rằng, để khai thác những tiềm năng cơ hội từ thị trường và để sàn giao dịch carbon vận hành hiệu quả, điều quan trọng nhất là cần kiểm kê dữ liệu phát thải một cách đầy đủ, chính xác. Doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng hệ thống đo đạc - báo cáo - kiểm tra (MRV). Ông Trần Kỳ Anh, Chuyên gia về tín chỉ carbon nhấn mạnh, chỉ khi có dữ liệu đầy đủ, doanh nghiệp mới có thể đưa ra kế hoạch, chiến lược tham gia thị trường một cách chủ động, hiệu quả.

Yến Nhung