Doanh nghiệp

Xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Vì vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, xuất khẩu năm 2026 cần tiếp tục tăng tốc.

Tái cơ cấu mở rộng dư địa xuất khẩu

Tại Nghị quyết số 01 của Chính phủ, tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 được đặt ra ở mức cao hơn năm 2025 ở mức 15 -16%. Để đạt được mục tiêu này, kim ngạch xuất khẩu cả năm tương đương khoảng 550 tỷ USD. Mỗi tháng, Việt Nam cần đạt từ 45 - 46 tỷ USD giá trị hàng hoá xuất khẩu.

Trong khi đó, kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường. Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương Nguyễn Khắc Quyền nhận định: năm 2026 được dự báo là thời điểm các rào cản thương mại mới, nhất là các cơ chế liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và yêu cầu số hóa bước vào giai đoạn triển khai một cách thực chất.

Với nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, thực tế trên đặt ra yêu cầu cấp thiết cần nâng cao năng lực dự báo thị trường, củng cố khả năng tổ chức nguồn cung và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các chuẩn mực mới của thị trường quốc tế.

Đánh giá về động lực xuất khẩu trong giai đoạn phát triển mới, TS Cấn Văn Lực - Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV đề cập đến một số hạn chế trong cơ cấu ngành hàng, thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Cụ thể, một số ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may, da giày dù vẫn tăng trưởng nhưng đang có dấu hiệu chậm lại về thị phần. Kim ngạch xuất khẩu tập trung ở một số thị trường trọng điểm nên khi có những thay đổi về chính sách và thương mại quốc tế, dư địa ứng phó của doanh nghiệp trở nên hạn hẹp…

Từ thực tế trên, TS Cấn Văn Lực cho rằng, thúc đẩy xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở mục tiêu tăng kim ngạch mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng tăng trưởng; kết hợp đồng bộ giữa chính sách thương mại, xúc tiến xuất khẩu, phát triển logistics, tài chính hỗ trợ, nhất là cần nâng cao chất lượng thể chế và tổ chức thực thi.

Trước những biến động của thị trường những năm gần đây, nhiều ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực đã có những chuyển động để sớm thích ứng. Cà phê là một trong những điển hình khi một số doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ, chuyển dịch canh tác bền vững, tập trung cà phê đặc sản, từng bước tuân thủ và đáp ứng Quy định chống phá rừng của EU.

Tiếp đà tăng trưởng ngoạn mục của năm 2025, xuất khẩu cà phê năm 2026 được dự báo có triển vọng tích cực. Tuy nhiên, điều quan trọng, theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam Lê Đức Huy, chính là năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường liên quan đến truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững cũng như việc năng lực chế biến sâu, hạ tầng, kho bãi… để nâng cao giá trị gia tăng khi xuất khẩu.

Gia tăng giá trị và lợi nhuận

Một doanh nghiệp khác trong ngành nông nghiệp đang tích cực dịch chuyển sản xuất theo hướng chất lượng. Ông Nguyễn Đức Hùng Linh - Phó Tổng giám đốc khối Đầu tư của AgriS cho biết: trước sức ép cạnh tranh lớn trên thị trường toàn cầu, nông sản nói chung, trong đó có mặt hàng đường mà doanh nghiệp đang cung ứng buộc phải chuyển đổi theo hai con đường chính.

Đó là dịch chuyển sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như phát triển sản phẩm đường organic có giá bán cao gấp 2 - 3 lần so với đường thông thường. Mặc dù để đạt được chứng nhận organic là cả quá trình đầu tư bài bản với việc tuân thủ quy trình sản xuất rất nghiêm ngặt nhưng bù lại sản lượng đường organic được tiêu thụ tại thị trường châu Âu với nhu cầu luôn vượt cung.

Con đường khác là mở rộng không gian sản xuất ra nước ngoài, xây dựng nhà máy, vùng nguyên liệu trực tiếp tại thị trường nước ngoài tương tự cách các doanh nghiệp Đài Loan, Hàn Quốc từng đầu tư vào Việt Nam. Con đường này vốn không dễ dàng nhưng cũng không phải là không thể, nhất là với các doanh nghiệp đã có hướng đầu tư bài bản, có tính tuân thủ cao.

Đặc biệt, từ những nền tảng đã có, bên cạnh sản xuất nông nghiệp thuần túy, doanh nghiệp này còn hướng đến cung cấp dịch vụ và giải pháp nông nghiệp như phát triển phần mềm tư vấn canh tác, cung cấp dịch vụ nông nghiệp, tài chính xanh cho chuỗi cung ứng… Tất cả các dịch vụ này được tích hợp trên hệ sinh thái mở vừa phục vụ khách hàng nội bộ vừa mở rộng ra thị trường.

Bên cạnh những nỗ lực của doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi sản xuất theo hướng chất lượng, đa đạng hoá sản phẩm..., trong giai đoạn phát triển mới, để xuất khẩu cán mốc tăng trưởng theo mục tiêu đã đề ra, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực nhấn mạnh sự đồng hành, hỗ trợ của các bộ ngành hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cụ thể, hỗ trợ thông qua bảo lãnh bảo hiểm xuất khẩu, tín dụng ngân hàng; phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực tự chủ của nền kinh tế; khai thác hiệu quả các FTA đã ký kết... Cùng với thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực cũng lưu ý cần hướng đến xuất khẩu dịch vụ ở những ngành Việt Nam có lợi thế hoặc liên quan đến du lịch, vận tải.

Hạnh Lê