Phân tích - Bình luận

Tổng thống Donald Trump vừa tuyên bố nâng mức thuế quan toàn cầu từ 10% lên 15%, chỉ một ngày sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ phần lớn chính sách thuế quan của ông.

Ngay trước thời điểm ông Trump chuẩn bị đưa ra Thông điệp Liên bang, Tòa án Tối cao đã ra phán quyết với tỷ lệ 6-3, cho rằng Tổng thống đã lạm dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để đơn phương áp dụng chính sách thuế toàn cầu.

Ngay sau đó, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố sẽ nâng mức thuế toàn cầu lên 15% đối với các quốc gia mà theo ông đã “lợi dụng” Hoa Kỳ trong nhiều thập kỷ, khẳng định mức thuế này được cho phép và đã được xác lập tính hợp pháp.

Động thái mới được ông viện dẫn theo Điều 122 của Đạo luật thương mại 1974, cho phép Tổng thống áp đặt các biện pháp thuế quan tạm thời trong tối đa 150 ngày nhằm xử lý mất cân đối thương mại. Bất kỳ sự gia hạn nào sau thời hạn này đều phải được Quốc hội phê chuẩn.

Phía đảng Dân chủ tại Quốc hội hoan nghênh phán quyết của Tòa án. Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện, ông Chuck Schumer, cho rằng các mức thuế là “hỗn loạn và bất hợp pháp”. Thuế quan và triển vọng kinh tế được dự báo sẽ trở thành chủ đề trung tâm trong chiến dịch vận động cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026.

Trên thị trường tài chính, chứng khoán Mỹ tăng điểm ngay sau khi phán quyết được công bố, trước khi thu hẹp đà tăng rồi hồi phục trở lại vào cuối phiên. Nhà đầu tư kỳ vọng quyết định của Tòa án có thể góp phần hạ nhiệt căng thẳng thương mại, mở ra khả năng hoàn trả thuế cho doanh nghiệp và giảm bớt áp lực lạm phát.

Tuy nhiên, cơ chế hoàn thuế vẫn là ẩn số. Theo một số ước tính, chính phủ Mỹ có thể phải hoàn trả hơn 175 tỷ USD cho các nhà nhập khẩu nếu các mức thuế trước đây bị xem là không hợp lệ.

Ở chiều ngược lại, nếu mức thuế 15% được áp dụng rộng rãi, chi phí nhập khẩu vào Mỹ sẽ tăng lên, gây sức ép lên chuỗi cung ứng và giá tiêu dùng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ các đối tác thương mại thực hiện biện pháp đáp trả.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực thép, nhôm, hàng tiêu dùng và linh kiện, rủi ro chính sách gia tăng buộc họ phải điều chỉnh chiến lược giá, tìm kiếm thị trường thay thế hoặc đẩy nhanh tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Trong khi khoản hoàn thuế tiềm năng có thể cải thiện đáng kể dòng tiền và hỗ trợ kế hoạch đầu tư, sự thay đổi liên tục của chính sách - từ áp thuế, bị bác bỏ, rồi tái áp dụng theo cơ sở pháp lý khác - đang làm gia tăng bất định chiến lược. Điều này khiến doanh nghiệp phải duy trì trạng thái thận trọng, đa dạng hóa nguồn cung và rà soát lại các cam kết thương mại dài hạn.

Trương Khắc Trà