Thuế quan mới của Mỹ mang lại lợi thế tạm thời cho Đông Nam Á

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới công bố áp dụng mức thuế toàn cầu mới 15%. Động thái này được xem như một sự “tái thiết lập”, giúp hạ thấp mức thuế hiệu lực đối với phần lớn các nền kinh tế trong khu vực Đông Nam Á, qua đó giảm bớt gánh nặng thương mại từng đe dọa kìm hãm tăng trưởng kinh tế của khu vực này.

Một số ý kiến cho rằng doanh nghiệp có thể bắt đầu tin rằng giai đoạn bất định tồi tệ nhất về thuế quan và căng thẳng thương mại đã qua. Các chuyên gia kinh tế của Morgan Stanley nhận định trong một báo cáo: “Nhiều khả năng doanh nghiệp sẽ cho rằng đỉnh điểm bất định liên quan đến thuế quan và căng thẳng thương mại đã đi qua.”

Bà Erica Tay, Giám đốc nghiên cứu vĩ mô của Maybank, chia sẻ với The Business Times rằng mức thuế hiệu lực áp lên các nền kinh tế Đông Nam Á, ngoại trừ Singapore sẽ giảm từ 1,2% đến 3,5%; đồng thời cho biết thêm Singapore hiện đối mặt với mức thuế hiệu lực tăng thêm 1,8%.

Tuy vậy, mức thuế hiệu lực của Singapore vẫn thấp nhất khu vực, ở mức 6,9%. Trong khi đó, Trung Quốc được hưởng lợi nhiều nhất khi mức thuế hiệu lực giảm 4,9%.

Theo ông Michael Langham, chuyên gia kinh tế thị trường mới nổi tại Aberdeen Investments, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực tới tâm lý kinh doanh trong khu vực. “Các nhà xuất khẩu Trung Quốc sẽ trở nên cạnh tranh hơn sau phán quyết này, và điều đó có thể làm giảm xuất khẩu của Đông Nam Á sang Mỹ,” ông Langham nói.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng các mức thuế quan ban đầu của ông Trump được áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là bất hợp pháp, Tổng thống Mỹ đã chuyển sang sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.

Điều khoản này cho phép ông áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày. Trước đó, dưới khuôn khổ IEEPA, mức thuế tại Đông Nam Á dao động từ 10% đối với Singapore đến 40% đối với Myanmar, trong khi phần lớn các nền kinh tế trong khu vực chịu mức thuế khoảng 20%.

Morgan Stanley cho rằng các mức thuế mới sẽ chỉ gây tác động tiêu cực hạn chế đối với kinh tế Đông Nam Á, thậm chí có thể hỗ trợ hoạt động thương mại của khu vực. Ngân hàng này nhận định: “Thuế quan hiện có vẻ khó tăng thêm, điều này sẽ hỗ trợ chu kỳ thương mại khu vực, qua đó có lợi cho các nền kinh tế định hướng xuất khẩu như Singapore, Malaysia, Việt Nam, Thái Lan...”

Tuy nhiên, sự thận trọng vẫn bao trùm. Chuyên gia Tay của Maybank cho biết các doanh nghiệp trong khu vực nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng dù mức thuế đã giảm.

“Trong bối cảnh còn nhiều biến động, việc đa dạng hóa địa điểm sản xuất sang nhiều quốc gia vẫn là hợp lý. Khả năng chống chịu là yếu tố then chốt. Vì vậy, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ”, bà cho biết.

Nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội, các mức thuế theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực sau 150 ngày. Ông Tan Altundag, quản lý đầu tư cổ phiếu thị trường mới nổi tại Pictet Asset Management, cho rằng chính quyền Trump khó có thể để điều này xảy ra khi thời hạn 150 ngày kết thúc.

Chuyên gia này nhận định Tổng thống Mỹ có thể sử dụng các công cụ khác như Điều 232 và Điều 301, vốn cho phép áp đặt rào cản thương mại với các ngành hoặc nền kinh tế cụ thể.

Đồng quan điểm, bà Tay của Maybank nói thêm, các công cụ này phải trải qua quy trình điều tra kéo dài. Điều này có thể thúc đẩy làn sóng đẩy nhanh xuất khẩu đối với các mặt hàng liên quan ngay khi các cuộc điều tra mới được khởi động.

Đồng quan điểm, bà Priyanka Kishore, kinh tế trưởng tại Asia Decoded, nhận định: “Thuế quan theo Điều 122 giúp chính quyền Trump có thêm thời gian cân nhắc các phương án khác để tái dựng bức tường thuế quan.

Tuy vậy, các chuyên gia đều đồng thuận rằng khả năng tái lập hệ thống thuế quan với phạm vi và mức độ như dưới khuôn khổ IEEPA là không cao. Các mức thuế toàn cầu mới được đưa ra sau khi một số quốc gia Đông Nam Á đạt được các thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ.

Cụ thể, Thái Lan có được sự giải tỏa ngắn hạn, song quan hệ thương mại Mỹ - Thái vẫn tiềm ẩn nhiều bất định, đặc biệt khi thời hạn 150 ngày kết thúc.

Hiện Thái Lan chưa hoàn tất đàm phán thương mại với Mỹ do bị trì hoãn bởi xung đột biên giới, cuộc bầu cử ngày 8/2 và quá trình thành lập liên minh. Trong thời gian này, các nhà nhập khẩu Mỹ có thể tăng tốc nhập hàng Thái Lan, đặc biệt là điện tử và thiết bị điện.

Với Indonesia, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ được đưa ra đúng lúc Jakarta chuẩn bị phê chuẩn Hiệp định Thương mại Đối ứng (ART) mà Tổng thống Prabowo Subianto vừa ký với ông Trump.

Cơ chế thuế đối ứng bị vô hiệu hóa đã làm dấy lên tranh luận về việc Indonesia có nên phê chuẩn ART hay không. Một số nhà phân tích cho rằng đây là cơ hội để đàm phán lại điều khoản; trong khi các ý kiến phản đối cảnh báo nguy cơ gia tăng nhập khẩu, gây áp lực lên cán cân thương mại và đồng rupiah.

Dù nguy cơ thuế đối ứng trước mắt đã giảm, doanh nghiệp Indonesia vẫn thận trọng. Các ngành thâm dụng lao động đang rà soát lại đơn hàng, kế hoạch đầu tư và tuyển dụng do triển vọng nhu cầu từ Mỹ chưa rõ ràng.

Trong khi đó, các chuyên gia cho rằng thuế thấp tạm thời không làm thay đổi lợi thế cạnh tranh cấu trúc của Việt Nam, nhưng có thể giảm áp lực chi phí ngắn hạn và thúc đẩy xuất khẩu nhờ xu hướng đẩy nhanh đơn hàng.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đặc biệt dễ tổn thương trước rủi ro thuế quan khi thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Việt Nam vẫn ở mức cao.

Chính sách thuế mới mang lại lợi ích ngắn hạn cho doanh nghiệp Malaysia. Cấu trúc thuế toàn cầu tiêu chuẩn hóa giúp giảm nguy cơ Trung Quốc chuyển hướng công suất dư thừa sang Malaysia.

Tuy nhiên, Malaysia khó vượt trội hơn các nước trong khu vực do thặng dư thương mại với Mỹ không quá lớn và mức thuế 19% theo ART vẫn đang chờ phê chuẩn.