Nghiên cứu - Trao đổi

Sự ra đời của Nghị định 46/2026/NĐ-CP ban đầu kỳ vọng sẽ thắt chặt kỷ cương quản lý chất lượng, nhưng thực tế triển khai lại tạo ra những nút thắt lớn cho cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, thay vì tập trung vào thành phẩm, quy định mới đã mở rộng phạm vi sang cả nguyên liệu, phụ gia và bao bì phục vụ sản xuất nội bộ.

Tuy nhiên, thay vì đáp ứng kỳ vọng, quá trình áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP vào thực tiễn đã cho thấy nhiều vướng mắc, bất cập gây khó cho hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp.

Khảo sát của các hiệp hội ngành hàng cho thấy, trước thời điểm Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP của Chính phủ tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đến ngày 15/4/2026 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng lâm vào tình trạng chờ kiểm tra kéo dài.

Việc tạm dừng thực thi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP được ví như “van xả áp”, giúp doanh nghiệp thoát khỏi áp lực tài chính và rủi ro mất thị trường, tuy nhiên, không ít ý kiến cho rằng, đây mới chỉ là giải pháp tình thế, nếu không sửa đổi quy định căn cơ theo hướng quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm, nguy cơ tắc nghẽn chuỗi cung ứng sẽ tái diễn khi mốc thời gian này cận kề.

Tại văn bản gửi Phó thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long và Bộ trưởng các Bộ: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp về khó khăn, vướng mắc khi triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm mới đây, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, qua phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, việc thực thi Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP đang phát sinh các vướng mắc, bất cập, làm gia tăng thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, làm cản trở quá trình sản xuất, kinh doanh - chưa phù hợp với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo VASEP, một trong 21 vướng mắc, khó khăn khi triển khai thực hiện chính sách là Điều 16 của Nghị định 46/2026/NĐ-CP yêu cầu tất cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động.

“Yêu cầu này có nguy cơ tắc nghẽn về toàn bộ thực phẩm nhập khẩu do yêu cầu giấy tờ mới, bởi các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm của Việt Nam, mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như ISO, HACCP, GMP.

Đồng thời, gây khó cho sản xuất trong nước, bởi những doanh nghiệp trong nước đã áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế ISO, HACCP, FSSC 22000… vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Trong khi đó, trên thế giới công nhận rộng rãi các chứng chỉ quốc tế này và với hàng Việt Nam xuất khẩu cũng chỉ yêu cầu các chứng chỉ này, chứ không quan tâm đến giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm”, VASEP chia sẻ.

Cũng theo VASEP, Điều 10 của Nghị định 46/2026/NĐ-CP quy định các điều kiện đối với sản phẩm thực vật dùng làm thực phẩm. Nếu triển khai áp dụng thì nhiều loại thực phẩm, như gia vị khô… không có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm của nước xuất khẩu.

“Chúng tôi cũng thấy rằng việc tạm hoãn thực thi hai văn bản trên đến hết ngày 15/4 có thể chưa giải quyết được các vướng mắc, bất cập này. Một số nội dung của Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP chưa bảo đảm sự thống nhất với Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, quy định pháp lý về kiểm dịch, cũng như chưa phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro và định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm của Chính phủ”, VASEP nhấn mạnh.

Đồng thời cho hay, hiện nay Luật An toàn thực phẩm đang trong quá trình sửa đổi và dự kiến được Quốc hội thông qua trong năm 2026. Việc triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP trong một thời gian ngắn, sau đó phải chuyển sang thực thi Nghị định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm mới, sẽ tạo ra sự xáo trộn pháp lý và gây khó khăn không cần thiết cho doanh nghiệp. Và trước vướng mắc, khó khăn đã nêu, VASEP đề xuất Bộ Y tế cân nhắc:

Phương án 1, xem xét bãi bỏ hoàn toàn Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP, tiếp tục thực thi Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Giải pháp này giúp duy trì sự ổn định trong thời gian chờ Luật An toàn thực phẩm mới. Thay vì gia tăng các thủ tục tiền kiểm tốn kém, cơ quan quản lý nên tập trung nguồn lực vào hậu kiểm dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Phương án 2, trong trường hợp cần sửa đổi văn bản hiện hành, nên thực hiện sửa đổi trực tiếp trên nền Nghị định 15/2018/NĐ-CP thay vì chắp vá Nghị định 46/2026/NĐ-CP. Trong đó, cần đặc biệt giữ nguyên các quy trình kiểm tra chặt, thường và giảm như trước đây. Đồng thời, cần thống nhất tần suất, chỉ tiêu giữa kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm để tránh lấy mẫu trùng lặp, giúp rút ngắn thời gian thông quan cho các mặt hàng tươi sống.

Liên quan đến vấn đề này, trước đó, các hiệp hội như: Hiệp hội Thực phẩm Minh bạch (AFT), Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham) cũng kiến nghị, gia hạn thời gian thực thi Nghị định 46/2026/NĐ-CP ít nhất đến ngày 01/6/2026, đồng thời tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Bên cạnh đó, các hiệp hội đề xuất sửa Nghị định 46/2026/NĐ-CP theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước còn một bước; miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ…

Gia Nguyễn