Nghiên cứu - Trao đổi

Sự xuất hiện của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP đang tạo ra một thay đổi đáng kể trong cơ chế quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật về cách tính thuế, văn bản này còn được xem là một bước đi trong lộ trình minh bạch hóa tài chính và tiệm cận các chuẩn mực quản trị của doanh nghiệp.

Thay đổi trong tư duy quản lý thuế

Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý của Nghị định 68 nằm ở việc điều chỉnh phương pháp tính thuế, dựa trên quy mô doanh thu và năng lực quản trị tài chính của hộ kinh doanh. Tuy nhiên, do đây là văn bản mới, nhiều quy định vẫn cần được làm rõ thêm thông qua các thông tư hướng dẫn và giải thích chính thức từ cơ quan thuế. Vì vậy, các chủ hộ kinh doanh được khuyến nghị theo dõi sát các hướng dẫn dưới luật để đảm bảo việc áp dụng chính xác.

Trong nhiều năm qua, phần lớn hộ kinh doanh tại Việt Nam quen với phương pháp tính thuế đơn giản dựa trên doanh thu. Mô hình này giúp giảm gánh nặng thủ tục kế toán, nhưng cũng khiến việc phản ánh hiệu quả kinh doanh chưa thực sự chính xác.

Nghị định số 68 được thiết kế nhằm thu hẹp khoảng cách giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, thông qua việc đưa yếu tố lợi nhuận thực tế vào quá trình tính thuế. Điều này đồng nghĩa với việc các chủ hộ sẽ phải thay đổi tư duy quản trị, không chỉ quan tâm đến doanh thu bán hàng mà còn phải kiểm soát chi phí, chứng từ và lợi nhuận thực tế.

Trong thực tế, nhiều hộ kinh doanh hiện đang đặt ra các câu hỏi quan trọng: doanh thu của năm nào sẽ quyết định phương pháp tính thuế? Nếu doanh thu đột ngột vượt ngưỡng thì có phải chuyển đổi ngay không? Trong đó, Nghị định 68 thiết lập hai phương pháp tính thuế chính và phân định rõ đối tượng áp dụng cho từng phương pháp.

Cụ thể, hộ kinh doanh có thể thuộc một trong hai cơ chế tính thuế. Phương pháp thứ nhất là tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Đây là cách tính tương đối đơn giản, trong đó thuế phải nộp được xác định bằng doanh thu nhân với tỷ lệ thuế suất tương ứng với từng ngành nghề.

Theo một vị chuyên gia về thuế chia sẻ ưu điểm của phương pháp này là thủ tục đơn giản, ít rủi ro sai sót về kế toán và không yêu cầu hệ thống chứng từ đầu vào phức tạp. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là thuế vẫn phải nộp ngay cả khi hoạt động kinh doanh thua lỗ, vì nghĩa vụ thuế gắn trực tiếp với doanh thu.

Còn với phương pháp thứ hai là tính thuế theo thu nhập tính thuế, tức dựa trên lợi nhuận thực tế. Công thức cơ bản là: Thu nhập tính thuế = Doanh thu - Chi phí hợp lệ. Khi đó, thuế chỉ phát sinh nếu hộ kinh doanh có lãi. Đây được xem là cách tiếp cận gần với mô hình doanh nghiệp, phản ánh đúng hiệu quả hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi hệ thống chứng từ, hóa đơn và sổ sách kế toán đầy đủ, đồng thời rủi ro thanh tra cũng cao hơn trong trường hợp dữ liệu không minh bạch.

Vị chuyên gia khuyến nghị việc lựa chọn giữa hai phương pháp cần dựa trên biên lợi nhuận thực tế của hộ kinh doanh. Nếu tỷ suất lợi nhuận thấp hơn mức thuế suất tính trên doanh thu, phương pháp tính theo lợi nhuận có thể giúp giảm gánh nặng thuế. Ngược lại, nếu lợi nhuận cao và chi phí ít, phương pháp theo doanh thu có thể thuận tiện hơn về mặt thủ tục.

Chia sẻ tại buổi tập huấn trực tiếp và trực tuyến toàn ngành những quy định mới về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh theo Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, Phó cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh nhấn mạnh một trong những điểm then chốt của Nghị định 68 là việc xác lập ngưỡng doanh thu 3 tỷ đồng để phân loại phương pháp tính thuế.

Cụ thể, nếu doanh thu của hộ kinh doanh nằm trong khoảng từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng, chủ hộ có quyền lựa chọn giữa hai phương pháp tính thuế. Đây được xem là vùng linh hoạt, cho phép hộ kinh doanh cân nhắc giữa tính đơn giản của phương pháp doanh thu và tính chính xác của phương pháp lợi nhuận. Khi doanh thu vượt 3 tỷ đồng, hộ kinh doanh sẽ bắt buộc phải áp dụng phương pháp tính thuế dựa trên thu nhập tính thuế, tức tính theo lợi nhuận thực tế.

Tuy nhiên, điểm cần lưu ý là thời điểm áp dụng không diễn ra ngay lập tức. Nghị định 68 thiết lập một cơ chế được gọi là “độ trễ thời gian”. Cụ thể, doanh thu của năm hiện tại sẽ quyết định phương pháp tính thuế của năm kế tiếp. Ví dụ, nếu hộ kinh doanh vượt mốc 3 tỷ đồng vào tháng 10 của năm nay, việc chuyển sang phương pháp tính theo lợi nhuận sẽ chỉ bắt đầu từ năm sau. Cơ chế này giúp các hộ có thời gian chuẩn bị hệ thống kế toán và chứng từ cần thiết.

Chuyên nghiệp hoá hoạt động kinh doanh cá thể

Nghị định 68 không đơn thuần là một thay đổi về chính sách thuế mà còn là tín hiệu cho quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh cá thể. Trong bối cảnh đó, các hộ kinh doanh cần chuẩn bị một số bước quan trọng như xây dựng hệ thống quản lý hóa đơn và chứng từ đầu vào. Khi áp dụng phương pháp tính theo lợi nhuận, các khoản chi phí chỉ được khấu trừ nếu có chứng từ hợp lệ. Nếu hệ thống chứng từ yếu, số thuế phải nộp có thể tăng đáng kể.

Thêm vào đó, cần chủ động dự báo doanh thu vào giai đoạn cuối năm, đặc biệt là quý IV. Việc dự báo này giúp chủ hộ nhận biết sớm khả năng chạm ngưỡng 3 tỷ đồng để chuẩn bị cho thay đổi phương pháp tính thuế của năm sau.

Đặc biệt, nên duy trì trao đổi thường xuyên với cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Do Nghị định 68 vẫn cần thêm các văn bản hướng dẫn chi tiết, việc cập nhật thông tin chính thức sẽ giúp hạn chế các rủi ro pháp lý.

Theo bà Lê Thị Chinh, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ (Cục Thuế) cho biết từ năm 2026, công tác quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh sẽ có bước chuyển quan trọng khi chính thức áp dụng cơ chế tự tính, tự khai và tự nộp thuế. Đây là mô hình quản lý hiện đại, chuyển trách nhiệm xác định nghĩa vụ thuế sang người nộp thuế, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng và tiệm cận chuẩn quản lý thuế quốc tế.

Để hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu tiếp cận phương thức mới, Cục Thuế đã biên soạn và phát hành cuốn “Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế”. Tài liệu này không chỉ giúp tra cứu các quy định pháp luật mà còn đóng vai trò như một cẩm nang thực hành, hỗ trợ hộ kinh doanh chủ động kiểm soát nghĩa vụ thuế, hạn chế sai sót trong kê khai và tạo tâm lý yên tâm khi mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Như vậy, Nghị định 68 đang đặt ra một lộ trình mới cho khu vực hộ kinh doanh tại Việt Nam. Việc quản lý dựa trên số liệu doanh thu và chi phí thực tế sẽ dần trở thành chuẩn mực. Trong dài hạn, sự thay đổi này không chỉ giúp tăng tính minh bạch của hệ thống thuế mà còn tạo nền tảng để nhiều hộ kinh doanh phát triển lên mô hình doanh nghiệp một cách bền vững.

Diễm Ngọc