Doanh nhân

Chia sẻ cùng Diễn đàn Doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng, nhiệm kỳ Quốc hội tới sẽ là một giai đoạn rất quan trọng, bởi đất nước đang bước vào một chu kỳ phát triển mới với những yêu cầu rất cao về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

- Thưa bà, trước khi được giới thiệu ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI, bà đã bao giờ có ý định sẽ tham gia công tác dân biểu?

Thực ra, tôi đã từng nghĩ về điều đó từ khá sớm, từ những năm làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ Luật và sau này khi công tác tại Văn phòng Chính phủ.

Càng đi sâu vào lĩnh vực pháp luật và chính sách, tôi càng nhận thấy rằng rất nhiều vấn đề quan trọng của đất nước – từ phát triển kinh tế, môi trường đầu tư cho đến đời sống của người dân – đều gắn chặt với chất lượng thể chế, khung pháp lý và hiệu quả thực thi chính sách. Chính vì vậy, tôi luôn có sự quan tâm đặc biệt tới công tác lập pháp và vai trò của Quốc hội trong việc kiến tạo nền tảng phát triển cho đất nước.

Tôi nghĩ có những dự định được hình thành qua từng chặng đường công tác và trải nghiệm sống. Và khi mình đã tích lũy được một nền tảng đủ chín về chuyên môn, thực tiễn và cả độ chín của cuộc sống, thì cơ duyên cũng tự nhiên đến vào một thời điểm phù hợp.

- Vậy cơ duyên nào khiến một luật sư, từng làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ Luật tại Pháp, sau nhiều năm công tác tại Văn phòng Chính phủ lại rẽ sang kinh doanh, trực tiếp điều hành doanh nghiệp, thưa bà?

Tôi không nghĩ đó là một sự “rẽ ngang”, mà đúng hơn là một sự tiếp nối theo một cách khác. Nền tảng pháp lý và những năm tháng làm việc trong môi trường chính sách giúp tôi hiểu cách vận hành của thể chế, còn khi bước sang doanh nghiệp, tôi được tiếp xúc trực tiếp với đời sống kinh tế, với những bài toán rất cụ thể của đầu tư, thị trường, công nghệ và con người.

- Vậy, tại sao bà lại chọn lĩnh vực năng lượng - vốn tốn rất nhiều năng lượng, và có vẻ hợp với phái mạnh hơn?

Lĩnh vực năng lượng đến với tôi không phải vì nó dễ, mà có lẽ chính vì nó khó. Đây là một lĩnh vực vừa mang tính chiến lược quốc gia, vừa có tác động rất rộng đến đời sống kinh tế – xã hội. Càng làm, tôi càng thấy đây là một ngành đòi hỏi không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cần sự bền bỉ, khả năng kết nối nhiều bên và một tầm nhìn dài hạn.

Có thể trước đây nhiều người cho rằng năng lượng là lĩnh vực hợp với nam giới hơn, nhưng tôi nghĩ năng lực lãnh đạo không nằm ở giới tính, mà ở tư duy, bản lĩnh và khả năng đi đường dài với công việc.

- An ninh năng lượng những ngày này đang là vấn đề nóng của thế giới và Việt Nam. Theo bà, chúng ta sẽ phải làm gì để chủ động trong nguồn cung năng lượng, hạn chế phụ thuộc vào bên ngoài?

Theo tôi, để chủ động hơn về an ninh năng lượng, Việt Nam cần đi đồng thời trên nhiều hướng.

Thứ nhất là phải tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung, không phụ thuộc quá lớn vào một loại hình nhiên liệu hay một nguồn cung bên ngoài nào. Một cơ cấu nguồn điện cân bằng, linh hoạt và có dự phòng tốt sẽ giúp hệ thống ổn định hơn trước những biến động quốc tế.

Thứ hai là phải đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và các công nghệ hỗ trợ như lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh, sử dụng năng lượng hiệu quả. Chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là câu chuyện về an ninh quốc gia và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ ba là phải hoàn thiện khung chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch và có tính dự báo cao. Ngành năng lượng cần nguồn vốn đầu tư rất lớn, vì vậy nếu khung chính sách thiếu ổn định thì sẽ rất khó thu hút các dòng vốn dài hạn, cả trong nước và quốc tế.

Nói tóm lại, muốn chủ động về năng lượng thì phải chủ động cả về quy hoạch, công nghệ, hạ tầng và thể chế.

- Với những giải pháp đó, bà dự đoán cần bao nhiêu năm nữa để chúng ta có thể chủ động năng lượng, cung ứng năng lượng ổn định cho sản xuất và đời sống nhân dân?

Tôi nghĩ rất khó đưa ra một con số tuyệt đối, bởi đây là một quá trình dài và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ tốc độ tăng trưởng kinh tế, khả năng đầu tư hạ tầng, tiến bộ công nghệ cho đến chất lượng điều hành chính sách.

Tuy nhiên, nếu có một khung chính sách đủ ổn định, quy hoạch đủ đồng bộ và việc triển khai dự án được tháo gỡ tốt hơn, thì trong khoảng 5–10 năm tới Việt Nam có thể tạo ra một chuyển biến rõ rệt về chất lượng và mức độ chủ động của hệ thống năng lượng.

Còn để đi tới một hệ thống năng lượng hiện đại, xanh hơn, linh hoạt hơn và đáp ứng tốt cả yêu cầu phát triển lẫn mục tiêu Net Zero, thì đó sẽ là một hành trình dài hơn, có thể tính bằng vài thập kỷ. Điều quan trọng không phải là nóng vội, mà là phải đi đúng hướng và đủ nhất quán.

- Trong Chương trình hành động của mình trước cử tri, bà cho rằng chất lượng thể chế và hiệu quả giám sát thực thi chính sách chính là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước. Bà có tin rằng những điểm nghẽn trong vấn đề này sẽ thực sự được gỡ bỏ trong nhiệm kỳ Quốc hội mà bà được giới thiệu ứng cử?

Tôi tin là có thể tạo ra những chuyển biến tích cực, dù chắc chắn đây không phải câu chuyện có thể giải quyết trong một sớm một chiều.

Điểm nghẽn lớn nhất của thể chế không chỉ nằm ở bản thân quy định pháp luật, mà còn ở sự thiếu đồng bộ, thiếu ổn định và đôi khi là khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Vì vậy, để tháo gỡ, phải đi đồng thời trên hai hướng: một là tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng rõ hơn, minh bạch hơn, khả thi hơn; hai là nâng chất lượng giám sát để các chính sách sau khi ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Tôi cho rằng nhiệm kỳ tới sẽ là một giai đoạn rất quan trọng, bởi đất nước đang bước vào một chu kỳ phát triển mới với những yêu cầu rất cao về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, cải cách thể chế không còn là một lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết.

Điều tôi kỳ vọng là trong nhiệm kỳ tới, chúng ta có thể tạo ra những thay đổi có tính nền tảng, nhất là ở các lĩnh vực gắn trực tiếp với người dân và doanh nghiệp như đầu tư, đất đai, quy hoạch, môi trường kinh doanh và năng lượng.

- Theo bà, phụ nữ là đại biểu Quốc hội có lợi thế cũng như hạn chế gì so với nam giới?

Tôi nghĩ mỗi giới đều có những thế mạnh riêng, và khi tham gia vào đời sống chính trị hay nghị trường, điều quan trọng nhất vẫn là năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm.

Tuy nhiên, phụ nữ thường có một số lợi thế khá rõ: khả năng lắng nghe, sự tinh tế trong tiếp cận vấn đề và sự nhạy cảm với những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống con người. Trong hoạt động dân biểu, những phẩm chất đó có thể giúp cho việc tiếp xúc cử tri, ghi nhận ý kiến và phản ánh tâm tư của người dân được đầy đủ và gần gũi hơn.

Còn về hạn chế, tôi nghĩ không hẳn là hạn chế về năng lực, mà đôi khi là áp lực kép mà phụ nữ thường phải gánh: vừa hoàn thành công việc xã hội, vừa chu toàn vai trò trong gia đình. Nhưng nếu có sự chuẩn bị tốt, sự hỗ trợ của gia đình và đủ nội lực, phụ nữ hoàn toàn có thể làm rất tốt vai trò của mình.

- Tôi rất ấn tượng một chi tiết khi đọc bài báo về con gái bà, bạn ấy – trong bài luận chính ứng tuyển vào ĐH Stanford – đã mở đầu bằng quan điểm: “Mọi cuộc cách mạng bắt đầu bằng một mũi khâu” – từ việc học thêu tranh với mẹ. Bà có nghĩ mình là một người phụ nữ “toàn năng”, vừa giỏi việc nước, vừa đảm tề gia? Và đã truyền lửa cho không chỉ cho con gái, mà cho thế hệ trẻ nói chung về tài cân bằng và năng lượng “không giới hạn” của phụ nữ?

Tôi không nghĩ mình là một người phụ nữ “toàn năng”. Với con gái, điều tôi luôn cố gắng làm không phải là tạo áp lực, mà là đồng hành, định hướng và giúp con có đủ niềm tin để dám thử sức ở những mục tiêu lớn. Ngay từ khi con còn học lớp 9, tôi đã bắt đầu cùng con chuẩn bị hồ sơ, từng bước một, để hướng tới việc ứng tuyển vào các trường đại học top đầu. Nhìn lại, tôi nghĩ đó chính là một “mũi khâu” rất nhỏ, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho cả một hành trình dài.

Tôi tin rằng, điều người mẹ có thể trao cho con không chỉ là tình yêu thương, mà còn là niềm tin, sự kỷ luật và cảm hứng để đi xa hơn giới hạn thông thường của mình. Nếu con gái tôi nhìn thấy ở mẹ một nguồn động viên nào đó, thì điều làm tôi vui nhất là con hiểu rằng: phụ nữ hoàn toàn có thể sống sâu sắc, yêu thương và vẫn mạnh mẽ theo cách của riêng mình.

Tôi cũng nghĩ điều đó không chỉ đúng với con gái tôi, mà còn đúng với rất nhiều bạn trẻ hôm nay. Đôi khi, truyền cảm hứng không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ một sự đồng hành bền bỉ, từ một lời động viên đúng lúc, hay từ một “mũi khâu” nhỏ đầu tiên trong hành trình trưởng thành của mỗi người.

- Trong một Nghiên cứu về “Vai trò của nữ đại biểu Quốc hội trong sự phát triển của Việt Nam” trước đây, trong kế hoạch hành động, nữ đại biểu thường quan tâm hơn tới các lĩnh vực về giáo dục và đào tạo; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; dân tộc; lao động, thương binh và xã hội… hơn những vấn đề bà đề ra trong Kế hoạch hành động của mình là thể chế, an ninh năng lượng, kinh tế địa phương. Điều này khẳng định không còn giới hạn hay rào cản nào với phụ nữ Việt Nam khi mong muốn tham gia vào tất cả các lĩnh vực của đất nước, thưa bà?

Tôi nghĩ điều này phản ánh một thực tế tích cực: phụ nữ ngày nay không còn bị giới hạn trong những khuôn mẫu vai trò cố định như trước.

Những lĩnh vực như giáo dục, y tế, văn hóa hay an sinh xã hội luôn rất quan trọng và nhiều nữ đại biểu có đóng góp sâu sắc trong các lĩnh vực đó. Nhưng đồng thời, phụ nữ cũng ngày càng hiện diện rõ hơn ở những lĩnh vực được coi là khó và đòi hỏi tính chuyên môn cao như thể chế, năng lượng, công nghệ hay kinh tế.

Theo tôi, đây không chỉ là câu chuyện của phụ nữ, mà còn là câu chuyện của sự phát triển xã hội. Khi một xã hội tạo điều kiện để phụ nữ tham gia vào mọi lĩnh vực bằng năng lực thật của mình, thì bản thân xã hội đó cũng trở nên cởi mở, hiện đại và bền vững hơn.

Ở góc độ cá nhân, tôi không xem việc mình theo đuổi những chủ đề như thể chế hay an ninh năng lượng là điều gì đặc biệt, mà đơn giản đó là những lĩnh vực tôi có kiến thức, có trải nghiệm và tin rằng mình có thể đóng góp.

- Trong 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm tại Chương trình hành động của mình, bà ưu tiên nhóm nhiệm vụ nào nhất? Tại sao thưa bà?

Nếu nói về mức độ ưu tiên, có lẽ tôi sẽ đặt hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách lên trước hết.

Lý do là bởi thể chế là nền tảng của mọi lĩnh vực khác. Khi khung pháp lý đủ rõ ràng, ổn định và khả thi, thì môi trường đầu tư mới được cải thiện, doanh nghiệp mới yên tâm phát triển, các chính sách năng lượng mới có thể triển khai hiệu quả và quyền lợi của người dân mới được bảo đảm tốt hơn.

Có thể nói, thể chế không phải là một lĩnh vực đứng tách rời, mà là “nền” để các lĩnh vực khác vận hành thông suốt hơn. Vì vậy, nếu muốn tạo ra những thay đổi có tính bền vững, tôi nghĩ phải bắt đầu từ đây.

- Trân trọng cảm ơn bà!

Phương Thảo thực hiện