Nghiên cứu - Trao đổi

Theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất theo trình tự, thủ tục rút gọn. Đây được đánh giá là dự án luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với sự phát triển của Hà Nội mà còn đối với tiến trình phát triển chung của cả nước.

Một trong những điểm đáng chú ý của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là việc định vị rõ hơn vai trò của Hà Nội trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Luật Thủ đô năm 2024 và Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đều xác định Hà Nội là trung tâm lớn về khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, ở lần sửa đổi này, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung định hướng phát triển Hà Nội trở thành trung tâm lớn về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, nhiều cơ chế, chính sách mới được xây dựng nhằm hiện thực hóa mục tiêu này.

PGS, TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, điểm nổi bật của dự thảo Luật lần này là sự kết hợp đồng bộ giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong cùng một hệ thống quản trị.

Theo ông Tích, đây là sự khác biệt quan trọng so với cách tiếp cận trước đây, khi các lĩnh vực này thường được điều chỉnh bởi các chính sách hoặc luật chuyên ngành riêng rẽ.

“Sự hợp lực này tạo ra một điểm khác nữa là chuyển đổi quá trình quản trị rời rạc trước đây sang có hệ thống, toàn diện với khoa học công nghệ là cốt lõi và động lực cho phát triển kinh tế xã hội Thủ đô”, ông Tích nhận định.

Theo các chuyên gia, lần đầu tiên trong một đạo luật dành riêng cho Hà Nội xuất hiện cách tiếp cận tích hợp giữa nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời hướng tới mục tiêu hình thành các ngành công nghiệp mới dựa trên nền tảng tri thức và công nghệ.

Không chỉ mang ý nghĩa về mặt chính sách, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) còn phản ánh rõ tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trong đó, khoa học, công nghệ được xác định là tư liệu sản xuất mới; đổi mới sáng tạo là phương thức sản xuất mới và chuyển đổi số là quan hệ sản xuất mới. Đây chính là trụ cột không chỉ đối với phát triển khoa học, công nghệ mà phát triển các ngành công nghiệp cũng như là các hoạt động kinh tế xã hội cho Thủ đô.

Với quy định trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), các giải pháp chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thử nghiệm có kiểm soát, phát triển khu công nghệ cao tại thành phố sẽ đẩy mạnh thực hiện đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị; xây dựng và thực thi cơ chế, chính sách đột phá, ưu tiên 150 nguồn lực phát triển khoa học công nghệ, tập trung vào những nhóm ngành công nghệ chiến lược.

Trong tầm nhìn dài hạn, nhiều chuyên gia cho rằng Luật Thủ đô cần được thiết kế với tầm nhìn vượt ra ngoài những yêu cầu quản lý hiện tại. PGS, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh rằng, luật phải tương xứng với vị thế và tầm vóc của Thủ đô, đồng thời tạo ra những cơ chế đủ mạnh để Hà Nội có thể vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu trong khu vực.

“Luật Thủ đô không chỉ giải quyết các vấn đề quản lý đô thị hiện tại mà phải mở ra không gian phát triển cho tương lai. Nếu thiết kế đúng và đủ mạnh, Hà Nội có thể trở thành trung tâm sáng tạo của khu vực”, ông Thiên nhận định.

Với hàng loạt cơ chế mới về phân quyền, tài chính, quy hoạch và quản trị đô thị, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội. Nếu được triển khai hiệu quả, đạo luật này không chỉ tạo cú hích cho sự phát triển của Thủ đô mà còn có thể trở thành “phòng thí nghiệm thể chế”, góp phần hình thành những mô hình chính sách mới, từ đó thúc đẩy tiến trình đổi mới và phát triển của cả nước trong giai đoạn tới.

Yến Nhung