Phân tích - Bình luận

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy một lĩnh vực kinh tế đầy hứa hẹn: các tập đoàn công nghệ lớn tăng tốc mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng khí thải phát sinh từ việc xây dựng và vận hành các trung tâm dữ liệu tiêu tốn nhiều năng lượng.

Từ khi ChatGPT ra đời và khuấy động cuộc đua AI vào năm 2022, Amazon, Google, Meta Platforms và Microsoft đã đẩy mạnh việc mua các tín chỉ carbon. Tất cả các công ty này đều cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0, nhưng sự phát triển của AI, vốn tiêu tốn lượng lớn điện năng và nước, đang đặt ra câu hỏi về tính khả thi của cam kết đó.

Ông Magnus Drewelies, Giám đốc điều hành nền tảng quản lý tín chỉ carbon Ceezer, cho rằng: “Do nguồn cung năng lượng sạch còn hạn chế so với nhu cầu phát triển AI, việc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 gần như bất khả thi đối với các tập đoàn công nghệ lớn nếu không triển khai các giải pháp loại bỏ carbon”.

Các Big Tech nói trên dự kiến chi tổng cộng gần 700 tỷ USD trong năm nay để thúc đẩy tham vọng AI. Phần lớn khoản đầu tư này dành cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn - yếu tố được cho là sẽ tiếp tục làm gia tăng lượng phát thải.

Lượng tín chỉ carbon loại bỏ vĩnh viễn mà các tập đoàn công nghệ mua vào đã tăng vọt trong vài năm qua. Theo dữ liệu do Ceezer tổng hợp, khối lượng mua đã tăng từ 14.200 tín chỉ năm 2022 lên 11,92 triệu tín chỉ năm 2023. Xu hướng này tiếp tục tăng 104% trong năm 2024, đạt 24,4 triệu tín chỉ, và tăng 181% trong năm 2025, lên 68,4 triệu tín chỉ. Mô hình của MSCI cho thấy thị trường tín chỉ carbon toàn cầu có thể đạt giá trị hơn 30 tỷ USD vào năm 2030.

Riêng Microsoft, khối lượng mua tín chỉ carbon của hãng đã tăng 247% trong giai đoạn 2022-2023, đạt khoảng 5 triệu tín chỉ. Con số này tiếp tục tăng 337% trong giai đoạn 2023-2024, lên 21,9 triệu tín chỉ, và dự kiến tăng thêm khoảng 100% trong năm tài chính tiếp theo.

Bà Melanie Nakagawa, Giám đốc phát triển bền vững của Microsoft, cho biết: “Là doanh nghiệp tiên phong trong thị trường loại bỏ carbon, chúng tôi có thể phát tín hiệu nhu cầu để thúc đẩy nguồn cung. Một thị trường với nhiều giải pháp và nhiều người mua hơn sẽ giúp tiến gần các mục tiêu chung, đồng thời tạo tác động tích cực cho môi trường và kinh tế”.

Năm ngoái, Amazon cũng ra mắt một nền tảng cho phép các đối tác mua tín chỉ carbon. Công ty đồng thời tăng đầu tư vào các giải pháp giảm tác động môi trường, bao gồm tối ưu vật liệu, tiết kiệm nước và năng lượng, cũng như phát triển năng lượng tái tạo.

Làn sóng các tập đoàn công nghệ lớn tăng tốc mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải từ hoạt động phát triển AI đang mở ra những cơ hội đáng chú ý cho các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Khi nhu cầu tín chỉ carbon chất lượng cao gia tăng mạnh, đặc biệt là các tín chỉ gắn với hoạt động hấp thụ hoặc loại bỏ carbon lâu dài, những quốc gia có tiềm năng về tài nguyên rừng, năng lượng tái tạo và nông nghiệp bền vững có thể trở thành nguồn cung quan trọng cho thị trường toàn cầu.

Đối với Việt Nam, lợi thế tự nhiên như diện tích rừng lớn, hệ sinh thái đa dạng và tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo tạo điều kiện để triển khai nhiều loại dự án tạo tín chỉ carbon, từ trồng và phục hồi rừng, bảo tồn hệ sinh thái đến các mô hình nông nghiệp phát thải thấp.

Nếu được phát triển đúng chuẩn quốc tế, các dự án này không chỉ mang lại nguồn thu mới từ thị trường carbon mà còn giúp thu hút dòng vốn đầu tư xanh từ các doanh nghiệp toàn cầu đang tìm kiếm tín chỉ để bù đắp phát thải.

Bên cạnh đó, sự mở rộng của thị trường tín chỉ carbon cũng có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch xanh trong nước. Nguồn tài chính từ các dự án carbon có thể hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và các mô hình sản xuất ít phát thải hơn. Điều này phù hợp với cam kết của Việt Nam về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Trương Khắc Trà