Chống hàng giả

Việc lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm thời gian qua cho thấy quyết tâm rõ ràng trong việc bảo vệ sức khỏe người dân. Nhiều vụ việc bị phát hiện, xử lý đã góp phần chấn chỉnh hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dù các biện pháp được siết chặt, nỗi lo về thực phẩm bẩn vẫn chưa giảm. Từ chợ dân sinh, quán ăn nhỏ lẻ đến các kênh bán hàng trực tuyến, người tiêu dùng vẫn khó kiểm soát nguồn gốc, chất lượng sản phẩm sử dụng hằng ngày.

Mới đây, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện các cơ sở sản xuất giò chả sử dụng hàn the - chất bị cấm trong chế biến thực phẩm. Việc những vi phạm này lặp lại cho thấy các hành vi mất an toàn thực phẩm vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Điều này cho thấy, những lỗ hổng trong công tác quản lý vẫn đang tồn tại.

Trên thực tế, hoạt động kiểm tra hiện vẫn chủ yếu tập trung vào các đợt cao điểm hoặc khi có dấu hiệu vi phạm rõ ràng. Trong khi đó, hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm diễn ra liên tục, với quy mô nhỏ lẻ, phân tán và ngày càng dịch chuyển mạnh sang môi trường số.

Không ít cơ sở kinh doanh lợi dụng kẽ hở này để lách quy định, nhất là trong lĩnh vực kinh doanh online, nơi việc kiểm soát điều kiện vệ sinh, nguồn gốc nguyên liệu và quy trình chế biến còn gặp nhiều khó khăn.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN, cho rằng hệ thống quy định về an toàn thực phẩm không thiếu, nhưng vấn đề nằm ở tính đồng bộ và hiệu quả thực thi.

“Quy định pháp luật hiện nay đã khá đầy đủ, từ điều kiện sản xuất, kinh doanh đến chế tài xử lý vi phạm. Tuy nhiên, việc giám sát trong thực tế chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường, đặc biệt với các mô hình kinh doanh mới”, Luật sư Hiệp nhận định.

Theo ông, nếu chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra thì khó tạo ra chuyển biến căn bản. Điều cần thiết là nâng cao tính phòng ngừa và kiểm soát ngay từ đầu vào của chuỗi cung ứng thực phẩm.

Một vấn đề khác cũng được đặt ra là trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Trong chuỗi cung ứng thực phẩm, từ khâu sản xuất, chế biến đến phân phối đều có vai trò nhất định. Tuy nhiên, khi xảy ra vi phạm, việc xác định trách nhiệm cụ thể đôi khi còn chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng đẩy trách nhiệm giữa các bên.

“An toàn thực phẩm không thể chỉ trông chờ vào lực lượng kiểm tra. Đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống, trong đó doanh nghiệp và người kinh doanh phải là chủ thể chịu trách nhiệm đầu tiên về sản phẩm của mình”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ý thức của người tiêu dùng cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Thói quen lựa chọn thực phẩm giá rẻ, thiếu quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ vô hình trung tạo điều kiện cho hàng hóa kém chất lượng tồn tại.

Ở góc độ quản lý, theo Luật sư Hiệp, vấn đề không phải là lựa chọn giữa tiền kiểm hay hậu kiểm, mà là tổ chức lại phương thức kiểm soát theo hướng hiệu quả hơn. Trong đó, cần kiểm soát chặt ngay từ đầu vào đối với các nhóm sản phẩm, lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao, đồng thời tăng cường hậu kiểm theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc và giám sát thị trường cũng cần được đẩy mạnh, đặc biệt với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng.

Thực tế cho thấy, việc siết chặt nếu chỉ dừng ở các đợt kiểm tra sẽ khó tạo ra chuyển biến bền vững. Khi các lỗ hổng trong quản lý chưa được khắc phục, khi trách nhiệm chưa được phân định rõ ràng và khi ý thức tuân thủ chưa được nâng cao, nỗi lo về an toàn thực phẩm sẽ vẫn còn hiện hữu.

“An toàn thực phẩm không chỉ là câu chuyện quản lý, mà còn là thước đo niềm tin. Và khi niềm tin chưa được củng cố, câu hỏi “bao giờ người dân hết lo” vẫn chưa dễ có lời đáp”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nói.

Nguyễn Giang