Phân tích - Bình luận
Đứt gãy nguồn cung phân bón: Việt Nam ứng phó ra sao?
Giá phân bón tăng mạnh do đứt gãy nguồn cung sẽ tác động rõ hơn vào cuối năm nay. Việt Nam, với sự phụ thuộc vào nhập khẩu, khó tránh khỏi tác động lan rộng từ cú sốc này.
Phần lớn sản lượng phân bón toàn cầu hiện tập trung tại Trung Đông, trong đó khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển phải đi qua Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược do Iran kiểm soát.
Việc tuyến vận tải này bị gián đoạn đã khiến khoảng 30% nguồn cung xuất khẩu toàn cầu tạm thời không thể tiếp cận, bao gồm các nhà sản xuất chủ chốt như Saudi Arabia, Qatar và Bahrain.
Không chỉ giữ vai trò trung tâm về sản xuất, Trung Đông còn chi phối đáng kể chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu, với gần 50% lượng lưu huỳnh giao dịch quốc tế, khoảng 1/3 thương mại urê và gần 25% nguồn cung amoniac. Do đó, bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực đều có thể tạo ra cú sốc lan rộng trên thị trường.
Diễn biến giá đang phản ánh rõ điều này. Giá urê hạt FOB tại Ai Cập - chỉ báo quan trọng của thị trường phân bón nitơ - đã tăng mạnh lên khoảng 700 USD/tấn, so với mức 400-490 USD/tấn trước khi xung đột bùng phát. Theo báo cáo của Alpine Macro thuộc Oxford Economics, giá urê và amoniac lần lượt tăng khoảng 50% và 20%, kéo theo nhiều loại phân bón khác như kali và lưu huỳnh cùng leo thang.
Theo ông Chris Lawson từ CRU Group, chuỗi cung ứng phân bón có độ trễ dài, do đó tác động không xuất hiện ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu nông dân không tiếp cận đủ lượng urê cần thiết, năng suất cây trồng sẽ suy giảm và hệ quả có thể chỉ bộc lộ rõ vào cuối năm nay.
Đồng quan điểm, ông Dawid Heyl từ Ninety One cho rằng lượng phân đạm đầu vào có quan hệ trực tiếp với sản lượng nông nghiệp, khiến rủi ro hiện tại trở nên nghiêm trọng hơn so với giai đoạn xung đột Nga-Ukraine.
Ở góc độ thị trường, bà Sarah Marlow thuộc Argus Media nhận định cuộc khủng hoảng tại Trung Đông có thể gây tác động sâu rộng hơn do ảnh hưởng đến nhiều nhà sản xuất cùng lúc. Trong khi đó, Trung Quốc - một nhà cung cấp lớn khác – cũng đã siết chặt xuất khẩu để ưu tiên thị trường nội địa, càng làm nguồn cung toàn cầu thêm thắt chặt.
Các chuyên gia cảnh báo, ngay cả khi năng suất nông nghiệp toàn cầu chỉ giảm khoảng 5%, nguy cơ thiếu hụt lương thực diện rộng có thể chưa xảy ra, nhưng lạm phát thực phẩm gần như là điều khó tránh khỏi. Tác động sẽ đặc biệt nghiêm trọng tại các quốc gia thu nhập thấp, nhất là những nước châu Phi phụ thuộc lớn vào nhập khẩu ngũ cốc.
Áp lực chi phí leo thang cũng đã lan tới Mỹ, khi 54 tổ chức nông nghiệp gửi thư tới Tổng thống Donald Trump, kêu gọi các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp nhằm ổn định sản xuất.
Đối với Việt Nam, quốc gia vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu phân bón như urê, kali và DAP, cú sốc giá này có thể lan rộng toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp. Không chỉ làm tăng chi phí sản xuất và gây áp lực lên giá nông sản, biến động này còn tác động trực tiếp tới lạm phát thông qua nhóm lương thực - thực phẩm, qua đó ảnh hưởng đến thu nhập nông thôn và tiêu dùng nội địa.
Ông Vũ Duy Hải - Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Phân bón Vinacam, lo lắng thị trường phân bón trong nước có thể sẽ leo thang từ tháng 4/2026 trở đi, khi nguồn dự trữ phân bón trong dân đã cạn dần và nhu cầu sử dụng phân bón tăng cao hơn khi bước vào chính vụ.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cần sớm đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và xây dựng cơ chế dự trữ phù hợp để giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung cứng. Đồng thời, việc nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, thúc đẩy chuyển đổi sang phân hữu cơ và tăng cường năng lực sản xuất trong nước sẽ là những giải pháp căn cơ.
Về dài hạn, phát triển liên kết chuỗi giữa nông dân và doanh nghiệp không chỉ giúp tăng sức chống chịu, mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng bền vững hơn.