Chính sách - Quy hoạch
Hà Nội: Tầm nhìn 100 năm và bài toán đồng thuận
Trước tầm nhìn quy hoạch thế kỷ của Hà Nội, cần có những đột phá thể chế, huy động nguồn lực xã hội và chia giai đoạn rõ ràng để đảm bảo tính khả thi.
Hà Nội đang lấy ý kiến cộng đồng về Đồ án quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Theo UBND thành phố Hà Nội, bản quy hoạch không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn định hình mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp.
Định hình các đô thị có thể tự cân bằng
Thực tế, Hà Nội đã có 9 lần lập quy hoạch, năm 2008, Hà Nội mở rộng địa giới hành chính, đến năm 2011, Thủ đô tiếp tục triển khai lập quy hoạch mới.
Giai đoạn gần đây, Hà Nội đã đồng thời triển khai hai quy hoạch lớn gồm: Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Hai quy hoạch này đã được Bộ Chính trị thống nhất và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 12/2024.
Hiện nay, Thành phố tích hợp hai quy hoạch trên vào một quy hoạch thống nhất. Thành ủy yêu cầu quy hoạch mới phải có tầm nhìn 100 năm, với những định hướng lớn, mang tính chiến lược. Nếu như trong quy hoạch được duyệt năm 2024, Hà Nội xác định 5 cực tăng trưởng, 5 trục không gian và hành lang kinh tế với 5 trục xuyên tâm, thì trong bản quy hoạch mới tầm nhìn 100 năm, Thủ đô được định hình với 9 cực tăng trưởng và 9 không gian hành lang kinh tế.
Nhiều vấn đề và dự án quy mô lớn được đưa vào quy hoạch, như trục đại lộ cảnh quan sông Hồng hay việc điều chỉnh phân bổ dân cư. Đây là lần đầu tiên Hà Nội xây dựng một bản quy hoạch mang tính tích hợp cao, bao trùm các ngành, lĩnh vực, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia.
Việc xây dựng quy hoạch với tầm nhìn thế kỷ là bước tiến đáng chú ý trong tư duy phát triển Thủ đô, đồng thời mở ra cơ hội xử lý những tồn tại kéo dài nhiều năm.
Nếu được triển khai đúng hướng, quy hoạch có thể góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn lớn như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng tại khu vực nội và ven đô, cũng như các vấn đề liên quan đến trật tự đô thị và chất lượng sống.
Tuy nhiên, tầm nhìn dài hạn cần đi kèm lộ trình cụ thể. Quy hoạch dù kéo dài hàng chục năm vẫn phải được chia thành từng giai đoạn với mục tiêu rõ ràng, nếu không sẽ khó triển khai hiệu quả.
Trong bối cảnh biến động khó lường từ kinh tế, địa chính trị đến biến đổi khí hậu, việc định hướng dài hạn càng đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng điều chỉnh.
Về tổ chức không gian, quy hoạch hướng đến phát triển đa trung tâm nhằm giảm tải cho khu vực lõi. Song, các đô thị vệ tinh phải đủ năng lực vận hành độc lập, có thể chia sẻ chức năng với trung tâm thay vì tiếp tục tạo áp lực dồn nén.
Liên kết vùng cần được đặt trong tổng thể hài hòa lợi ích. Các dự án phát triển theo trục sông Hồng hay hệ thống thoát lũ, tiêu nước phải tính đến tác động lan tỏa, tránh việc chuyển rủi ro xuống khu vực hạ lưu.
Thách thức lớn ở nguồn lực và sự đồng thuận
Yếu tố then chốt quyết định tính khả thi của quy hoạch vẫn là nguồn lực. Ngoài ngân sách nhà nước, Hà Nội cần cơ chế để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, từ khu vực tư nhân đến các dòng vốn quốc tế.
Điểm hạn chế kéo dài nhiều năm là thiếu cơ chế triển khai và nguồn lực tương xứng. Do đó, cần có đột phá về thể chế, hoàn thiện khung pháp lý để thu hút đầu tư và tạo động lực thực thi quy hoạch.
Với các mục tiêu như gia tăng dân số, mở rộng đô thị hay di dời cư dân khỏi khu vực trung tâm, cần làm rõ bài toán nguồn lực, cơ chế thực hiện và mức độ đồng thuận xã hội.
Di dời dân cư không chỉ là chuyển chỗ ở mà còn gắn với sinh kế, việc làm và hệ thống hạ tầng dịch vụ. Nếu khu tái định cư thiếu tiện ích và kết nối, việc người dân không quay lại sinh sống là điều dễ xảy ra, và thực tế này không phải chưa từng có.
Bên cạnh đó, nếu không có giải pháp đột phá, áp lực giao thông sẽ tiếp tục gia tăng. Việc phát triển hệ thống vận tải công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Việc đặt mục tiêu đưa Hà Nội vươn tầm quốc tế là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải cụ thể hóa bằng kế hoạch theo từng giai đoạn, gắn với từng nhiệm kỳ và có cơ chế kiểm soát tiến độ.
Thực tế cho thấy nhiều dự án tại Hà Nội kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng và thiếu nguồn lực. Vì vậy, quy hoạch dài hạn cần đi kèm cơ chế giám sát, rà soát định kỳ và điều chỉnh linh hoạt.
Đối với định hướng phát triển không gian đa tầng, khai thác không gian ngầm, đây là xu hướng tất yếu có thể tạo thay đổi lớn cho diện mạo đô thị. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý các yếu tố địa chất, thoát nước và vận hành hạ tầng để hạn chế rủi ro.
Cuối cùng, với bề dày lịch sử, Hà Nội sở hữu hệ thống di sản phong phú, không chỉ là các công trình kiến trúc mà còn là các giá trị văn hóa tích tụ qua nhiều thời kỳ.
Nếu được bảo tồn và khai thác hợp lý, các giá trị này sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần tạo bản sắc riêng và nâng cao sức cạnh tranh, giúp Thủ đô trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ quốc tế.